C ج

269 madde269 serbêje

ca

caünl.Haydi, hadi bakalım, hele, gelsene (teşvik veya ikaz ünlemi)
cabdiş.→ cewab
cabdarsf. & er.Sorumlu, mesul
cabdarîdiş.Sorumluluk, mesuliyet yükümlülüğü
cacimdiş.Cicim, kalın çizgili yün kilim türü, desenli yaygı
cadûdiş.Büyü, sihir, efsun, tılsım
cadûgerer. & diş.Büyücü, sihirbaz, efsuncu kimse
cadûgerîdiş.Büyücülük, sihircilik, efsun yapma zanaatı
cahilsf. & er.Genç, delikanlı, toy, körpe; ergen
cahilîdiş.Gençlik, delikanlılık çağı
camdiş.Cam, pencere camı, sırça
camêrsf. & er.Cömert, mert, yiğit, alicenap kimse; centilmen
camêranesf. & zf.→ mêrane
camêrîdiş.Mertlik, cömertlik, civanmertlik, yiğitlik, asillik
caner.Can, ruh, nefes; hayat cevheri
canbazer.Cambaz; akrobat; kurnaz, işini bilen hilekâr kimse
canbexşsf.Can bağışlayan, hayat veren, ferahlatıcı, diriltici
canbexşîdiş.→ fedakarî
candarer.→ mexlûq
canemergsf. & er. & diş.Genç yaşta ölen kimse, muradına eremeden giden taze civan
canewerer. & diş.→ ajal
canfedayîdiş.Fedailik, canını feda etme hâli, yüksek fedakârlık
canfidabûnf. gçsz.→ qurbanbûn
canfidayîdiş.→ pakrewanî
cangorîer. & sf.Canını feda eden kimse, kurban, şehit
cangorîbûndiş.→ cangorîtî
cangorîtîdiş.Fedailik, şehitlik mertebesi, ideali uğruna can verme hâli
caniksf. & zf.→ jidil
canîdiş.Tay; özellikle genç dişi tay (bir ila iki yaşında at yavrusu)
canîker. & diş.→ canû
cankujer. & diş.→ kujer
canparêzsf.→ jiyandost
canşêrînsf.Cana yakın, sevimli, tatlı dilli, cana can katan kimse
cantrikdiş.Küçük el çantası, torbacık, para ve eşya cüzdanı
canûer.Tay, sütten yeni kesilmiş genç at veya katır yavrusu
canwerer. & diş.Canlı, mahluk, hayvan, nefes alan varlık
canzarsf.Canlı, hayat dolu, dinç, dirayetli, sağlıklı
cardiş.Defa, kere, kez, nöbet, sefer
carandiş. & zf.Defalarca, defalar, kere
cardinzf.Tekrar, yeniden, bir daha, gene
carekêzf.Bir defalık, bir kere
carinanzf.Bazen, kimi zaman, ara sıra, vakit vakit
carîdiş.Cariye, kadın hizmetçi, halayık
carûtdiş.Fırın ve tandır küreği, ocak temizleme küreği
casuser. & diş.Casus, ajan, gizli haber toplayıcı
casûsîdiş.Casusluk, ajanlık, istihbaratçılık faaliyeti
catirîdiş.Kekik, dağ kekiği (Thymus capitatus / Satureja)
cavdiş.→ cewab
cawer.Kumaş, pamuklu bez, patiska; beyaz kefen bezi
caxsf. & diş.→ pij
cayîdiş.Görümce; kocanın kız kardeşi; eltilik, erkek kardeşlerin…
cazûdiş.Cadı; büyücü kadın; fitneci kocakarı

ce

cebarsf. & er.Zorba, cebbar, zor kullanan buyurgan ve acımasız kimse
cebeler.Dağ, dağlık arazi
cebhediş.Cephe, savaş hattı
cebhexanediş.Cephanelik, mühimmat ve silah deposu
cebirdiş.Cebir, zorlama, baskı, şiddet; kırık kemiği sarma
cefadiş.Cefa, eziyet, zahmet, çile, mihnet
cegerdiş.Ciğer (karaciğer veya akciğer)
cegerxwînsf. & er.Ciğeri yanık, kederli, dertli
ceher.Arpa (tahıl; Hordeum vulgare)
cehnemdiş.Cehennem, tamu
cehpardiş.→ bênder
cehşer.Sıpa, eşek yavrusu
cehterdiş.→ catirî
cejndiş.Bayram, milli veya dini kutlama günü, sevinç şenliği
cejnamediş.Bayram tebrik kartı, kutlama mektubu veya mesajı
cejnanediş.Bayramlık, bayram hediyesi veya harçlığı
cejnanersf. & diş.→ newrozane
cejnegermdiş.→ eydegerm
cejngêrandiş. & f. gçl.Bayram kutlamak, festival ve şenlik düzenlemek
cejnîsf.Bayrama ait, bayramla ilgili; bayramlık
celader.Cellat; ölüm cezasını infaz eden kimse; gaddar kimse
celbdiş.Celp, mahkeme veya resmi makam çağrısı/davetiyesi
celbkirindiş. & f. gçl.Celbetmek, mahkemeye resmen çağırmak
celeber.Çeşit, tür, soy, cins
celewdiş.→ dizgîn
celezer.Çalı çırpı, süpürge çalısı, kuru çalı yığını
cemed. & er.Yan, taraf, kat, huzur, nezd
cemawerer.Halk kitlesi, kamuoyu, geniş insan topluluğu, ahali
cemawerîsf. & diş.Kitlesel, kamusal, halka mal olmuş; halka dayanan eylem
cembildiş.→ zembîl
cemeddiş.Buz, don, kırağı; donmuş su yüzeyi
cemedanidiş.Cemedani, puşi, kefiye, başa veya omuza sarılan desenli…
cemedbûyîsf.→ qeşabûyî
cemedxanediş.Buzhane, buz fabrikası, soğuk hava deposu
cemidandindiş. & f. gçl.Dondurmak, buz kestirmek, soğuktan kaskatı etmek
cemidîsf.Donmuş, buz tutmuş, kaskatı kesilmiş
cemidînf. gçsz.Donmak
cenaber.Cenap, hazret, zat (saygı unvanı)
cenaner.→ baxvan
cenawerer.Canavar, yırtıcı hayvan, vahşi yaratık
cenazeer.Cenaze, vefat eden kimsenin naaşı, meyyit
cenazebarediş.Cenaze arabası, tabut taşıma aracı
cencerdiş.→ kam I
cendeker.Leş, ceset, cansız gövde, kadavra
cendirmeer. & diş.Jandarma, asayiş eri
cenetdiş.Cennet, uçmak, firdevs
cengdiş.Savaş, muharebe, cenk, çarpışma
cengawerer. & diş. & sf.Savaşçı, muharip, cengâver, mücadeleci asker
cengawerîdiş.Savaşçılık, cengâverlik, cesur muhariplik ruhu
cenûber.Güney, cenup
cerdiş.→ cêr
cerahîdiş.Cerrahi, operatörlük, cerrahlık bilimi
cerddiş.Yağma baskını, çapul; çapulcu takımı
cerenixdiş.Korniş, perde asılan tavan çıtası/oluğu; tavan pervazı
ceribandinf. gçl.Denemek, tecrübe etmek, sınamak, test etmek
ceribandîsf.Denenmiş, tecrübe edilmiş, sınanmış, mücerrep
ceribînerer. & diş.→ ceribkar
ceribkarer. & diş.Deneyci, denemeci, laboratuvar veya araştırma sınayıcısı
ceribkarîdiş.Deneycilik, deneysel yaklaşım, ampirizm
cerimediş.Para cezası, cereme, diyet, tazminat
cerivkdiş.→ kinoşe
cerîddiş.→ kaşo
cesdiş.→ kils
cesaretdiş.Cesaret, yüreklilik
cesûrsf.Cesur, yürekli
cetweldiş.→ xetkêş
cevrer.→ ezab
cewer.Küçük çay, dere, arık, su arkı, su kanalı
cewabdiş.Cevap, yanıt, karşılık, muhataba verilen söz
cewabdandiş. & f. gçl.Cevap vermek, yanıtlamak, mukabelede bulunmak
cewherer.Mücevher, kıymetli taş
cewherdarsf.Cevherli, mücevherlerle süslenmiş, kıymetli ve paha biçilmez
cewleer.→ lixav
cewrdiş.→ têjik
cewriker.Enik, köpek yavrusu
cezadiş.Ceza, yaptırım, müeyyide
cezadandiş. & f. gçl.Cezalandırmak, ceza vermek, mahkûm etmek
cezakerer. & diş.Cezalandırıcı, ceza uygulayan yetkili veya merci
cezaretdiş.Ceza, eziyet, musibet, mihnet
cezayê giraner.Ağır ceza, ağır yaptırım
cezîrîsf. & diş.→ giravî

cê

cêrdiş.Büyük toprak su küpü, testi, zahire veya su saklanan künk/küp
cêwiker. & diş. & sf.İkiz, aynı doğumda dünyaya gelen kardeşler veya hayvan yavruları

ci

cibarer.Irgat, tarım işçisi, çiftlik rençperi
cidasf. & zf.→ cuda
cigarediş.Sigara
ciher.Yer, mekân, mahal, konut
cihandiş.→ cîhan
cihanîsf.→ cîhanî
cihazdiş.Çeyiz (gelinin baba evinden getirdiği eşya)
cihetnimadiş.Pusula
cihêsf. & zf.Ayrı, müstakil, başka bir yerde olan, farklı
cihêbûnf. gçsz. & diş.Ayrılmak, ayrışmak, tefrik olmak, başkalaşmak
cihêkirindiş. & f. gçl.Ayırmak, ayrıştırmak, tefrik etmek, seçip ayırmak
cihêrengsf.Çeşitli, türlü türlü, rengârenk, muhtelif
cihêrengîdiş.Çeşitlilik, çok renklilik, zengin varyasyon
cihgirtindiş. & f. gçl.Yer almak, yer tutmak, saygın bir konuma yerleşmek
cihîsf.Yerel, lokal, yöresel, belirli bir yere veya bölgeye özgü olan
cihûer. & diş.Yahudi, Musevi, İbrani
cilIer.Giysi, elbise, kılık kıyafet, esvap
cilIIdiş.Nesil, kuşak, jenerasyon, çağ
cilawdiş.Gem, dizgin, at başlığı
cilbenddiş.Elbise askısı, gardırop, giysi dolabı
cilddiş.Ten, deri, cilt
cildirûer. & diş.→ dirûnvan
cildkerer.Ciltçi, kitap ciltleyicisi ve kaplayıcısı usta
cildkirindiş. & f. gçl.Ciltlemek, kaplamak, koruyucu deri/mukavva cilt geçirmek
cilikdiş.Küçük giysi, bez parçası, çocuk zıbını, paçavra
cilşoer. & diş.Çamaşırcı, çamaşır yıkayan kimse
cilşoşokdiş.Çamaşır makinesi
cilûbergdiş.Giyim kuşam, kılık kıyafet, elbise takımı bütünü
cimaetdiş.Cemaat, topluluk, meclis, cemiyet
cimiker. & diş. & sf.→ cêwik
ciner.Cin, peri, gözle görülmeyen ruhani varlık; ifrit
cindamer. & diş.→ efsûnbaz
cindîsf. & er.Şık, zarif, yakışıklı, fiyakalı, alımlı
cindîbûndiş.→ cindîtî
cindîtîdiş.Zarafet, yakışıklılık, şıklık, alımlılık, nezafet
ciniher.Topuz, gürz, ucu ağır tahta veya demir sopa
cinîdiş.→ ejnû
cinyazer.→ cenaze
cirder. & diş.→ mişk
cirecirdiş.→ cure
ciriddiş.Cirit, atlı cirit oyunu; cirit mızrağı
cirmdiş.Para cezası, cereme, diyet, tazminat
civakdiş.Toplum, cemiyet
civaka sivîldiş.Sivil toplum; devlet kurumları dışında yurttaşların gönüllü…
civakîsf.Toplumsal, sosyal
civaknaser. & diş.Sosyolog, toplum bilimci
civaknasîdiş.Sosyoloji, toplum bilimi
civakparêzer. & diş.→ komparêz
civandinf. gçl.Toplamak, bir araya getirmek, derlemek, yığmak
civatdiş.Toplum, meclis, topluluk, sohbet meclisi, cemaat
civiyayîsf.→ lêkom
civînf. gçsz. & diş.Toplanmak, bir araya gelmek, meclis kurmak
civîngehdiş.Toplantı yeri, toplanma meclisi, konferans/kongre salonu
ciwamêrsf. & er.→ camêr
ciwansf. & er.Genç, körpe, delikanlı, ergen
ciwanandindiş. & f. gçl.→ ciwankirin
ciwangeer.→ conega
ciwanîdiş.Gençlik çağı, delikanlılık dönemi; güzellik, tazelik
ciwankirindiş. & f. gçl.Gençleştirmek, güzelleştirmek, tazelemek, süslemek
ciwanmerdsf. & er.→ comerd
ciwanmerdîdiş.Civanmertlik, cömertlik, alicenaplık, kerem sahipliği
cixarvaner.→ qelûnçî
ciyawazsf.Farklı, ayrı, değişik
ciyawazîdiş.Fark, ayrım, farklılık
cizdandiş.Cüzdan, para ve kimlik cüzdanı, para kesesi
cizîrdiş.Ada, cezire
cizyediş.Cizye vergisi (gayrimüslimlerden alınan can vergisi)

cî

cîer.→ cih
cîbicîzf.Derhal, o anda, hemen yerinde, tastamam
cîbicîkirinf. gçl.→ cîbicî
cîgirer. & diş. & sf.Vekil, muavin, yardımcı, temsilci (başkan yardımcısı vb.)
cîgirîdiş.Vekillik, yardımcılık, muavinlik makamı
cîher.→ cih
cîhandiş.Cihan, dünya, yeryüzü, kâinat, âlem
cîhanhezsf. & er.→ kewneperwer
cîhanîsf.Evrensel, cihanşümul, uluslararası, küresel
cîldiş.→ nifş
cîmayîdiş.→ mîrat
cînarer. & diş.Komşu (yakında oturan kimse)
cînaver.Zamir, adıl (ismin yerini tutan kelime)
cîranker. & diş.→ cînar
cîwarer.Yurt, mesken, ikametgâh, yerleşim yeri, vatan ocağı.…
cîwarbûnf. gçsz. & diş.Yerleşmek, yurt edinmek, ikamet etmek, kök salmak
cîwertîdiş.→ cîgirî

co

codiş.→ cû
cobarer.Su kanalı, derecik, su arkı
cobarîsf. & diş.Ark boyu, su kanalı boyunca uzanan yeşillik ve tarla sınırı
cokdiş.→ cû
colandiş.Asma beşik, bebek beşiği
colanvaner. & diş.Salıncakçı, çocukları salıncakta sallayan görevli veya kimse
comerdsf. & er.Cömert, eli açık, kerim, alicenap kimse
conegaer.Üç yaşında tosun, genç öküz
conîer.Taş dibek, buğday dövülen büyük taş havan
corbicorsf.→ curebecure
coşdiş.Coşku, heyecan, şevk
coter.Çift (iki eş nesne veya iki eş öküz)
cotbûnf. gçsz. & diş.Çiftleşmek, eşleşmek (hayvanlar için)
cotikdiş.→ cûte
cotkarer.Çiftçi, rençber, çift süren/eken kimse
cotkarîdiş.Çiftçilik, ziraat, tarımcılık faaliyeti
cotkirindiş. & f. gçl.Çift sürmek, toprağı saban veya traktörle işlemek
Cotmehdiş.Ekim ayı
cotyarer.Çiftçi, sabancı, ekin eken rençper
cotyarîdiş.Çiftçilik, sabancılık ve tarım işleri
coxindiş.Harman, harman yeri (tahılın dövülüp savrulduğu düz alan)
coydiş.→ cayî
coyîdiş.Ark, küçük sulama kanalı, nehir kolu

cu

cudasf. & zf.Ayrı, müstakil, farklı, başka, bağımsız
cudakarer. & diş. & sf.Ayrımcı, tefrikacı, insanlar arasında ayrım güden kimse
cudakarîdiş.Ayrımcılık, tefrika, ırk/cinsiyet/inanç ayrımı yapma
cudakerer. & diş. & sf.→ cudakar
cudanivîssf. & diş.Ayrı yazılan (kelime), bağımsız yazım imlası
cudatîdiş.Farklılık, ayrılık, tefrika, başkalık, nüans
culûxdiş.Hindi (kümes hayvanı; Meleagris gallopavo)
cumediş.Cuma günü
curbecurîdiş.→ cihêrengî
curediş.Ağız kavgası, çekişme, münakaşa, tartışma
curebecuresf. & zf.Çeşit çeşit, türlü türlü, renk renk, envaiçeşit
curetdiş.Cüret, cesaret, yüreklilik, atılganlık
curndiş.Kurna, taştan oyulmuş yalak, hayvan sulama teknesi veya hamam…

cû

cûdiş.Su kanalı, su arkı, oluk, tarla sulama kanalı; çay, derecik
cûciker. & diş.Civciv, kuş yavrusu, körpe yavru; yürek kuşu, kalp zarı
cûdasf. & zf.→ cuda
cûdahîdiş.→ cudatî
cûdaxwazsf. & er. & diş.Ayrılıkçı, bağımsızlık yanlısı, federasyon/ayrılma talep eden
cûdaxwazîdiş.Ayrılıkçılık, ayrılma yanlılığı siyaseti
cûhalker.→ çewal
cûnsf.Gri, kurşuni, boz renk
cûrbecûrsf. & zf.→ curebecure
cûreer.Çeşit, tür, nevi; tarz, usul, yol yordam
cûtediş.Çifte tekme (at/eşek için)
cûtikdiş.→ cûte
cûtinf. gçl.Çiğnemek, geviş getirmek, ağızda ezmek
cûtinîdiş.Çiğnenen lokma, geviş, çiğneme eylemi