M م

685 madde685 serbêje

-

-mendsonekAdlara gelerek sahiplik ve nitelik bildiren sıfat türetme eki
-mendîsonekMend ekiyle türetilmiş sıfatlardan soyut ad türeten son ek

ma

maed.Acaba, yoksa, hani, sanki mi? (soru ve sitem bildiren edat)
maçdiş.Öpücük, buse
maçediş.Maça (iskambil destesinde siyah mızrak/yaprak uçlu kart grubu)
Maddiş.Med uygarlığı, Zagros dağları merkezli antik Kürt ve İrani…
madambağ.Mademki, madem, madem öyle, hazır ...-iken
madediş.Madde, cisim, cevher
madiyetdiş.Maddiyat, maddecilik, materyalizm; maddi varlık bütünü
madîsf.Maddi, somut, nesnel, fiziksel varlığa ait
mafer.Hak…
mafdarsf.Haklı
mafediş.Paspas, küçük yaygı, seccade, el dokuması küçük kilimcik
mafê dengdanêer.Oy kullanma hakkı, seçme hakkı
mafê penaberiyêer.Sığınma hakkı, iltica hakkı
mafên mirovaner. çoğ.İnsan hakları
mafparêzer. & diş.Hak savunucusu, insan hakları aktivisti
mafperwersf.Hakperest, hak ve hukuku gözeten, adalet yanlısı
mafperwerîdiş.Hakperestlik, adaleti ve hakkı titizlikle gözetme erdemi
mafşikêner. & diş.Hak ihlali yapan kimse, zorba, gaspçı
mafşikênîdiş.Hak ihlali, hukukun çiğnenmesi, hak gaspı durumu
mahûdiş.Dişi domuz
makdiş.Anne, ana (özellikle hayvanlar için)
makerdiş.Dişi eşek, kancık eşek
makînediş.Makine, cihaz, motorlu aygıt
makûkdiş.Dokuma mekiği, tezgâhta atkı ipliğini geçirmeye yarayan…
malIdiş.Ev, hane, konut, mesken
malIIer.Mal, mülk, servet, varlık; davar, sürü, hayvan varlığı
malavasf. & ünl.Evi şen, bahtiyar, mutlu (malxirab'ın zıddı)
malbatdiş.Aile, sülale, soy sop, ocak halkı
malbextewarsf.Yuvası şen, mutlu aile sahibi, evi huzurlu kimse
maldarsf.Varlıklı, zengin, mal sahibi
maldarîdiş.Zenginlik, varlıklılık, mal mülk bolluğu
maldoxîndiş.Uçkurluk, şalvar veya donun belindeki uçkur kanalı
malhebûndiş.Mal mülk, servet, varlık, zenginlik
malhewarsf.Ocağı tütmez olmuş, evi feryat ve matem yerine dönmüş kimse
malikdiş.Bent, kıta, beyit…
malimer.Haham, Musevi din bilgini / öğretmeni
maliştinf. gçl.Süpürmek, temizlemek, yerleri süpürüp süprüntüleri toplamak
malîdiş.Çalı süpürgesi, dallardan bağlanmış süpürge demeti
maloker. & diş.Bir yaşında tosun veya düve, bir yıllık dana
malperdiş.Web sitesi, internet sayfası
malxêrsf.→ nanbexş
malxirabsf.Evi yıkılasıca, zavallı, talihsiz, bedbaht, bahtsız…
malxirabîdiş.Talihsizlik, bahtsızlık, sefalet
malxwêer.Ev sahibi, hane reisi; ağa, evin efendisi
malxwêtîdiş.Ev sahipliği, aile reisliği vasfı
malxwêvaner. & diş.Kethüda, konak kâhyası, büyük konağın idarecisi
malxwêyîdiş.Ev sahipliği, mihmandarlık, evin düzenini sağlama vazifesi
mamer.Amca (baba biraderi)
mamadiş.→ pîrok
mambizer. & diş.Ceylan, ahu; dağ keçisi
mamikdiş.Bilmece
mamosteer. & diş.Öğretmen, hoca, muallim, üstat, rehber
mamostetîdiş.Öğretmenlik, muallimlik, hocalık mesleği
manf. gçsz.Kalmak, durmak, beklemek, yerinde kalmak
manadiş.Anlam, mana
manater.Manat, ruble (para birimi)
manedarsf.Manidar, anlamlı, derin bir mana taşıyan ifade
manedarîdiş.Anlamlılık, manidarlık, derin anlam ihtiva etme hâli
manegîdiş.Maneği…
manenasîdiş.Anlambilim, semantik; sözcük ve kavram anlamlarını inceleyen…
manewiyatdiş.Maneviyat, iç huzuru, ruhani duygu ve inanç dünyası
manewîsf.Manevi, ruhani, içsel ve tinsellikle ilgili
mangediş.İnek, süt ineği
mangerdiş.Tapan, tarlayı düzleme sürgüsü, tohum ekildikten sonra toprağı…
mansêvdiş.Kışlık dayanıklı elma cinsi, mayhoş tatlı kış elması
maqûlsf.Saygın, muteber, ağırbaşlı, ileri gelen, kibar
maqûlîdiş.Saygınlık, nezaket, kibarlık, ağırbaşlılık
marer.Yılan (Serpentes)
margisker.Kertenkele
marîdiş.Dişi keklik
marketdiş.Market, bakkal (yiyecek ve ev eşyası satan dükkân)
marmaroşkdiş.Keler, küçük tırmanıcı kertenkele, ev kertenkelesi (geko)
marmasîer.Yılan balığı (Anguilliformes)
marmêlkdiş.→ qumqumok
marpîçdiş.Marpuç, nargile hortumu, uzun bükülgen hortum
marqediş.Marka
masediş.Masa
masîer. & diş.Balık (Pisces)
masîgirer.Balıkçı, balık avlayan kimse
masîvaner. & diş.Balıkçı
master.Yoğurt
mastêrkdiş.Huni, sıvı doldurma hunisi
masûlkediş.Kas, adale dokusu
masûlkêşdiş.→ kolinc
masûrer.Masura, iplik makarası, dokuma mekiği borusu
maşdiş.Maş fasulyesi, hint baklası (Vigna radiata)
maşoqsf.Maşuk, sevilen, âşık olunan yâr
maşotdiş.Ekin kurdu, ekin saplarını ve yapraklarını kemiren minik yeşil…
matdiş.Misket, bilye, çocukların oynadığı cam küre
matbûndiş.→ mehtelî
matematîkdiş.Matematik, riyaziye, sayılar ve biçimler bilimi
matematîkzaner. & diş.Matematikçi, riyaziyeci, matematik bilimcisi
matmayîsf.Şaşkın, hayrette kalmış
matmayîndiş.→ mehtelî
mawîdiş.→ mahû
maxer.Tavan kirişi, kalın mertek, evin çatısını taşıyan kütük
maydiş.Müdahale, karışma, başkasının işine burnunu sokma
mayediş.Maya, öz, asıl, hamur veya yoğurt mayası
mayedarsf.Mayalı; esaslı, özlü, derinlikli karakter sahibi
mayindeyîdiş.→ neguhêrbarî
mayîsf. & er.Kalan, arta kalan, bakiye, geride duran kısım
mayînsf.Geri kalan, öteki, diğer, artakalan
mayîndesf.Kalıcı, sürekli, süregelen
maytêkersf.Müdahaleci, burnunu her işe sokan, işgüzar
maytêkirinf. gçl. & diş.Karışmak, müdahale etmek, burnunu sokmak
mazelîlkdiş.Minik kertenkele türü
mazîdiş.Palamut meşesi, mazı meşesi ve bu meşenin palamut kozalağı…
mazotdiş.Mazot, motorin (dizel yakıt)
mazûbaner. & diş.Ev sahibi, konuk ağırlayan kişi, mihmandar

me

mezm.Bizi, bize; bizim; biz (geçmiş zaman geçişli fiillerde özne)
me-önekFiillerin emir ve dilek kiplerinde olumsuzluk bildiren ön ek…
meaşer.Maaş, aylık, ücret, tahsisat
mebestdiş.Amaç, gaye, maksat, hedef, niyet
mebestdarsf.Amaçlı, kasıtlı, belirli bir gaye ve maksat güden
mebestzanîdiş.Teleoloji, erekbilim; varlıkların bir amaca yöneldiğini savunan…
mecaldiş.Olanak, imkân, fırsat; güç, derman
mecbûrsf.Mecbur, zorunda, mükellef
mecbûrîdiş.Mecburiyet, zorunluluk, yükümlülük
meclisdiş.Meclis, divan, toplantı kurulu, şura
meclisdarer. & diş.Meclis üyesi, parlamenter, kurul azası
meclisvaner. & diş.Meclis görevlisi, parlamento zabıt kâtibi veya müzakere…
mecmediş.Büyük bakır sini, geniş metal servis tepsisi
meçekdiş.El bileği
Meder.Medler…
medahîdiş.→ çîrokbêjî
medeer.Mide
mededdiş.İmdat, medet, yardım çağrısı ve desteği
mededkarer. & diş.Yardımcı, medet eden, imdada yetişen dost
medekdiş.Dişi manda, camız
medeniyetdiş.Medeniyet, uygarlık
medresediş.Medrese, geleneksel ilim ve edebiyat irfan ocağı
medresenaser. & diş.Medrese araştırmacısı, klasik eğitim kurumları tarihçisi
medresetîdiş.Medreselilik geleneği, klasik medrese mezuniyeti kültürü
mefdiş.Sedye, hasta veya yaralı taşıma kereveti / tahtırevanı
meferdiş.Kaçış yolu, çıkış yolu, kurtuluş imkânı, fırsat
mefreqer.Tunç, bronz madeni
megerbağ.Meğer, meğerse, oysaki
megirtîzf.Diyelim ki, farz edelim ki, güya, sanki, tut ki
mehdiş.Ay (yılın on ikide biri)
mehaneyîdiş.→ destmizd
mehbûbsf.Sevgili, sevilen, gönül verilen
mehderdiş.Zabıt, meclis tutanağı, mahkeme sicili ve resmî tutanak
mehesdiş.Kaşağı, at ve sığır tımarlamak için kullanılan dişli demir tarak
mehfûrdiş.Halı, sık ve kaliteli el dokuması yün halı
mehirdiş.Nikâh, evlilik akdi; mehir…
mehînIdiş.Kısrak, dişi at
mehînIIf. gçsz.→ meyîn
mehîrdiş.Ayran aşı, dövülmüş buğday veya yarma ile yoğurt/ayran…
mehkemsf.Sağlam, muhkem, dayanıklı, sıkı
mehkemediş.Mahkeme, yargı yeri, adalet dairesi
mehkûmsf. & er.Hükümlü, mahkûm, ceza almış kimse; zorunlu kılınmış
mehkûmiyetdiş.Mahkûmiyet, hükümlülük, ceza alma hâli
mehkûmkirindiş.Mahkûm etme, hüküm giydirme, suçlu bulup cezalandırma işlemi
mehlîdiş.Tahta tapan, ekim sonrası tarlayı düzleyen ahşap kızak/sürgü
mehremer. & diş.Mahrem, nikâh düşmeyen yakın akraba; sırdaş
mehremîdiş.Mahremiyet, gizlilik, özel yaşamın dokunulmazlığı
mehsûldiş.Mahsul, ürün, verim, tarımsal hasat
mehtelsf.Şaşkın, hayrette kalmış, ne yapacağını bilemez hâlde olan
mehtelîdiş.Şaşkınlık, hayret, duraksama durumu
mejbûrsf.Mecbur, zorunda, başka seçeneği kalmamış
mejbûriyetdiş.Mecburiyet, zorunluluk, çaresizlik
mejîer.Beyin, dimağ; ilik
mejîkdiş.Beyincik (cerebellum)
mejîşûştindiş.Beyin yıkama, zihin kontrolü ve manipülasyonu
mejîxwazer. & diş.Akılcı, rasyonalist, aklı rehber edinen düşünür
mejîxwazîdiş.Akılcılık, rasyonalizm; bilginin kaynağını akılda gören felsefe
mekaner.Mekân, yer, yurt, konaklanan yer
mekanîksf. & diş.Mekanik, hareket ve kuvvetler bilimi; mekanik aygıt
mekeskdiş.→ meqes
mekevdiş.Geniş kapaklı sepet, yiyecek ve ekmek saklama sepeti
mektebdiş.Okul, mektep
mektebîsf.Okullu, tahsilli, mektep görmüş terbiye sahibi
mektûbdiş.Mektup, yazılı pusula, name
melaer.Mele, molla, imam, din bilgini
melatîdiş.Mollalık, imamlık vazifesi ve makamı
melefediş.Yatak çarşafı, nevresim, yorgan veya döşek kılıfı
meleker.Melek, nurani varlık
melessf. & er.İnce, zarif, ipeksi dokunmuş kadın kumaşı
melevaner. & diş.Yüzücü
melevangehdiş.Yüzme havuzu, plaj, yüzme sporu tesisi
melevanîdiş.Yüzme, suda yüzme sporu/eylemi
melexandiş.Bağ bıçağı, ağaç budama orakçığı, tahra
melhemdiş.Merhem, pomat, yaraya sürülen şifa veren yağlı ilaç; teselli…
melîtkdiş.Mutfak önlüğü, iş önlüğü
melkemoter.Azrail, can alıcı melek, ecel simgesi
melkepdiş.→ mekev
melkesdiş.Süpürge, çalı süpürgesi
melûlsf.Melul, mahzun, kederli, boynu bükük, hüzünlü
melûlîdiş.Hüzün, melulluk, keder, iç burukluğu
memikdiş.Meme, göğüs; emzik
memleketdiş.Memleket, yurt, vatan, doğup büyünen diyar
memnûnsf.Memnun, hoşnut, razı, müteşekkir
memnûniyetdiş.Memnuniyet, hoşnutluk, gönül ferahlığı
memûrer.Memur, devlet görevlisi, kamu personeli
menadiş.→ mana
menceldiş.Büyük tencere, koca aş kazanı, haranî
mencelokdiş.Süt güğümü, süt sağma kovası
mendesf.Sakin, durgun, dalgasız ve berrak (su)
mendebûndiş.Durgunlaşma, fırtınanın dinmesi, sakinleşme hâli
mendedilsf.Gönlü ferah, dingin yürekli, huzurlu ve mutmain insan
mendêdiş.→ mendik
mendikdiş.Mendik otu…
mendîldiş.Mendil, kumaş el veya cep mendili
menegîdiş.→ manegî
menezirdiş.Manzara, görünüm, tabiat tablosu
menfeetdiş.Menfaat, çıkar, fayda, kâr, yarar
menşolekdiş.→ mencelok
mentiqdiş.Mantık, doğru ve tutarlı akıl yürütme sanatı ve bilimi
menzildiş.Konak, konaklama yeri; bir günlük yürüyüş mesafesi
meqesdiş.Makas, kumaş veya terzi makası
meqesokdiş.Kırlangıç kuşu (Hirundinidae)
meqseddiş.Maksat, amaç, niyet, gaye
merdiş.Bel, demir bel küreği…
meraqdiş.Merak, öğrenme hevesi, ilgi ve alaka
meraqdarsf.Meraklı, öğrenmeye hevesli, araştırmacı mizaçlı
meraser.Yemeni, hafif deri pabuç, çarık
meratdiş.Balıkçı ağı, ağ
mercer.Bahis, iddia
mercandiş.Mercan taşı; deniz mercanı, takılarda kullanılan kırmızı…
merdsf.Cömert, eli açık, kerem sahibi
merdayîdiş.Cömertlik, el açıklığı
merdûmer. & diş.İnsan, beşer, fert, şahıs, ademoğlu
meremdiş.Meram, amaç, niyet, gaye, istek, maksat
merezdiş.Tiftik, Ankara keçisinin uzun ve ipeksi ince yünü; bu yünden…
mergemûşdiş.Sıçanotu, beyaz arsenik, fare zehiri
merhebaünl.Merhaba
merhemdiş.→ melhem
merhemetdiş.Merhamet, acıma, şefkat ve esirgeme duygusu
merhemetdarsf.Merhametli, şefkatli, müşfik ve yufka yürekli
merikdiş.→ carût
meriver. & diş.→ mirov
merivtîdiş.İnsanlık, adamlık, mürüvvet
meriyetdiş.Yürürlük
merîfetdiş.Marifet, hüner, ustalık, kabiliyet
merkezdiş.Merkez, odak noktası, başşehir, ana yerleşke
merkezîsf.Merkezi, merkeze bağlı, merkeziyetçi
merkezparêzsf.Merkeziyetçi, tüm yetkilerin merkezde toplanmasını savunan
merkezparêzîdiş.Merkeziyetçilik, iktidarın merkezde toplanması anlayışı
mermerer.Mermer, mermer taşı
merovîdiş.→ merivtî
merşer.Merş, düz dokuma kalın keçe/kilim yaygı; eyer veya semer örtüsü
mertakdiş.Mertek, çatı veya tavanı taşıyan yuvarlak kalın ağaç kütüğü…
mertaler.Kalkan, savaşta oktan ve kılıçtan korunmak için tutulan siper…
mertebediş.Mertebe, aşama, derece, basamak, makam
merxdiş.Ardıç ağacı veya çalısı (Juniperus)
merzediş.Sınır boyu, hudut çizgisi, iki ülke veya bölgeyi ayıran hat
merzebander. & diş.Sınır muhafızı, sınır boyu karakol askeri
merzewaner. & diş.Sınır bekçisi, sınır muhafızı, sınır kapısı denetçisi
mesdiş.Mest, abdest alırken üzerine mesh edilen ince yumuşak deri…
mesderdiş.Mastar, eylemlik
meseldiş.Masal, hikâye, ibretli kıssa, anlatı
meselediş.Mesele, sorun, konu, mevzu, problem
meselenzf.Mesela, örneğin
meselokdiş.→ mesel
mesîldiş.Vadi, sel yatağı, kuru dere yatağı
mesrefdiş.Masraf, harcama, gider, maliyet
mesrûrsf.Mesrur, sevinçli, mutlu, bahtiyar
mesrûrîdiş.Sevinçlilik, sürur, mutluluk hâli
meşandinf. gçl.Yürütmek, ilerletmek; yol göstermek, sevk ve idare etmek
meşeldiş.Meşale, ucunda alev yanan aydınlatma aracı
meşhursf.Meşhur, tanınmış, ünlü, herkesçe bilinen
meşhûrîdiş.Şöhret, ünlülük, tanınmış olma hâli
meşînf. gçsz.Yürümek, gitmek; yolculuk etmek
meşkdiş.Yayık (özellikle deriden yapılan ayran/yağ yayığı); tulum…
meşlûrer.Cevizli sucuk…
meşqdiş.Meşk, talim, yazı veya müzik alıştırması, idman
meşriqdiş.Doğu, şark, güneşin doğduğu taraf
meşrûsf.Meşru, yasal, hakkaniyetli, hukuka ve töreye uygun
meşrûiyetdiş.Meşruiyet, yasallık, meşruluk durumu
meşrûtiyetdiş.Meşrutiyet, anayasal monarşi, hükümdarın yetkilerini meclisle…
metdiş.Hala, babanın kız kardeşi
metafordiş.Metafor, eğretileme, mecaz, istiare
meteldiş.→ metelok
metelmayîsf.Şaşıp kalmış, hayrete düşmüş, afallamış, donakalmış
metelokdiş.Bilmece, çözülmesi zekâ gerektiren soru oyunu, muamma
metfînîdiş.Güveçte kısık ateşte ağır ağır pişirilen sebzeli ve etli yemek…
methdiş.Övgü, sena, metih
metirkdiş.Küreğin ayağın basıldığı basamağı / çapraz parçası
metirsîdiş.Tehlike, risk
metirsîdarsf.Tehlikeli
metndiş.Metin, yazılı metin parçası, ibare
metnnasîdiş.Metinbilim, filoloji, kadim metinleri çözümleme ve eleştirme…
metoddiş.Metot, yöntem, usul, bilimsel yol ve nizam
metodolojîdiş.Metodoloji, yöntembilim, bilimsel araştırma usulleri nazariyesi
metrediş.Metre
metreqer.Sopa, değnek, cop
metrodiş.Metro, yeraltı treni
mewcdiş.Dalga (deniz veya su dalgası)
mewcûdsf.Mevcut, var olan, hazır, bulunan
mewcûdiyetdiş.Mevcudiyet, var oluş, varlık hâli
mewîjdiş.Kuru üzüm
mewlûddiş.Mevlit, peygamberin doğumunu anlatan manzum kaside ve merasim
mewlûdxwaner. & diş.Mevlithan, mevlit metnini makamla güzel okuyan ses sanatçısı
mewsimdiş.Mevsim, yılın dört döneminden her biri, sezon
mewsimîsf.Mevsimlik, mevsimsel, belirli bir sezona özgü
mewzûdiş.Mevzu, konu, bahis, üzerine konuşulan veya yazılan mesele
mewzûatdiş.Mevzuat, yürürlükteki kanun, tüzük ve yönetmeliklerin bütünü
mexer.Beyin
mexberdiş.Mezar, kabir, türbe, gömütlük
mexdûrer. & diş.Mağdur, haksızlığa uğramış, zarar görmüş kimse
mexdûriyetdiş.Mağduriyet, haksızlığa ve zarara uğramış olma hâli
mexeldiş.Ağıl, davar yatağı, hayvanların açık arazide dinlenmesi ve…
mexîner.Nasturi, Keldani veya Süryani Hristiyan…
mexînîsf.Nasturilere / Doğu Süryanilerine ait, Nasturice
mexlûqer.Mahluk, yaratılmış varlık, canlı nesne
mexlûqatdiş.Mahlukat, yaratılmışlar âlemi, canlılar bütünü
mexmerer.Kadife kumaş
meydiş.Şarap, mey, fermente üzüm içkisi; tasavvufi aşk sembolü
meyandinf. gçl.Mayalamak (yoğurt vb.)
meydandiş.Meydan, alan, şehir meydanı
meydandarer.→ qadwer
meygehdiş.→ serxweşxane
meyizandinf. gçl.→ mêzekirin
meyîsf.→ şeravî
meyînf. gçsz.Mayalanmak, kesilmek, pıhtılaşmak (süt, kan vb.); donmak…
meymûndiş.Maymun
meyter.Ceset, ölü beden, cenaze
mezaddiş.Mezat, açık artırma ile satış
mezaxtinf. gçl.Para harcamak, sarf etmek
mezeldiş.Ode, otax
mezhebdiş.Mezhep
mezinsf. & er.Büyük, iri, kocaman
mezinahîdiş.Büyüklük, boyut, ebat
mezintirsf.Daha büyük, daha yaşlı, en büyük, en ulu
mezlûmsf. & er. & diş.Mazlum, zulme uğramış, ezilmiş
mezmezkdiş.Omurga, bel kemiği
mezradiş.Mezra, köye bağlı küçük tarım ve hayvancılık yerleşimi ; tarla…
mezrandinf. gçl.→ damezrandin
mezromîdiş.→ mezrona
mezronadiş.Sonbaharda yetişen, iri taneli, tatlı bir üzüm çeşidi…

mê

mêdiş.Dişi (hayvan veya insan)
mêgamêşdiş.Dişi manda, camız
mêhvanxoşsf.→ mêvanhez
mêjdiş.Geçmiş, eski zaman; genellikle şu kalıpta kullanılır
mêjandinf. gçl.Emzirmek, meme vermek
mêjîer.→ mejî
mêjûdiş.Tarih, geçmiş olaylar bilimi, kronolojik geçmiş bütünü
mêjûnaser. & diş.Tarihçi, müverrih, tarih araştırmacısı
mêjûnasîdiş.Tarihçilik, tarihyazımı, geçmişi metodolojik inceleme bilimi
mêjûyîsf.Tarihi, tarihsel, tarihe mal olmuş nitelikteki hadise veya belge
mêkewdiş.Dişi keklik
mêkuter.Kazık çakmak için kullanılan büyük tahta tokmak, balyoz
mêkutokdiş.→ mîrkut
mêldiş.Eğilim, meyil, heves, temayül; taraftarlık, sempati
mêlakdiş.Akciğer
mêldarer. & sf.Taraftar, destekçi, sempatizan
mêldarîdiş.Taraftarlık, destekleme, birinden yana olma
mêrer.Erkek adam, kişi; (çoğ.) erkekler, adamlar
mêranesf. & zf.Mertçe, yiğitçe
mêranîdiş.Erkeklik
mêrdayetîdiş.→ mêranî
mêretîdiş.→ mêranî
mêrgdiş.Çayır, otlak, yeşillik çimenlik alan
mêriker.Adam, adamcağız (herhangi bir erkek için)
mêrîer. & diş.→ mûrî
mêrkujer.Katil, adam öldüren, cani
mêrkujîdiş.Cinayet, adam öldürme suçu
mêrtîdiş.→ mêranî
mêrûleer. & diş.→ mûrî
mêrxaser. & sf.Kahraman, yiğit, cengâver, mert kişi
mêrxasanezf.→ lehengane
mêrxasîdiş.Yiğitlik, mertlik, cesaret, kahramanlık
mêsasdiş.→ misas
mêşdiş.Sinek, karasinek
mêşediş.Orman, koruluk, meşelik
mêşengdiş.Arılık, arı kovanlarının dizildiği özel korunaklı alan
mêşgehdiş.→ mêşeng
mêşhingivdiş.Balarısı, bal yapan çalışkan böcek (Apis mellifera)
mêşker.→ mejî
mêşkişker.→ mêşkuj
mêşkujer.Sinek öldürücü alet, sineklik, sinek raketi
mêşokdiş.Torba, kese, küçük çuval, dağarcık
mêşvaner. & diş.Arıcı, kovan sahibi ve bal üreticisi usta
mêşvanîdiş.Arıcılık mesleği, bal ve kovan yetiştiriciliği sanatı
mêşxanediş.→ gasingeh
mêtinf. gçl.Emmek, içe çekmek, soğurmak
mêtrediş.→ metre
mêvaner. & diş.Misafir, konuk
mêvandarer. & diş.Ev sahibi (misafiri ağırlayan kişi)
mêvandargehdiş.→ mêvanxane
mêvanhezsf.Misafirperver, konuksever, misafir ağırlamaktan hoşlanan
mêvanhezîdiş.Misafirperverlik, konukseverlik sevgisi ve eğilimi
mêvanîdiş.Misafirperverlik, konukseverlik
mêvanperwersf.Misafirperver, konuksever, cömertçe ağırlayan
mêvanperwerîdiş.Konukseverlik erdemi, misafire ikram ve hürmet gösterme geleneği
mêvanxanediş.Misafirhane, konukevi, misafirlerin ağırlandığı oda veya bina
mêvokdiş.Düğme (giysi düğmesi)
mêwer.Asma, asma kütüğü, omca, üzüm bağı kütüğü
mêwandarîdiş.→ mêvanî
mêweer.Meyve, yemiş
mêwedarsf.Meyveli, bol meyve veren ağaç veya bağ
mêyanesf. & zf.→ jinane
mêzediş.Bakış, nazar, temaşa
mêzekirinf. gçl.Bakmak
mêzelîlkdiş.→ qumqumok
mêzerdiş.Yaygı, yer örtüsü
mêzîndiş.Terazi, kefe

mi

miçsf.Dik, dikilmiş (hayvan kulağı)
miçandinf. gçl.Göz yummak, göz kapamak; büzmek
miçilgediş.Bahis, iddia
miçiqandinf. gçl.Suyunu kesmek, akmasını durdurmak
miçiqînf. gçsz.Suyu kesilmek, akmaz olmak
mifirdîer.Muhafız, saray nöbetçisi, divan çavuşu, teşrifatçı
mifsikdiş.Süzgeç, kevgir
miftediş.Anahtar
mihafezediş.Muhafaza, koruma, himaye
miheldiş.Mahalle, semt, kentin bir bölgesi
mihletdiş.→ molet
mihrivansf.Şefkatli, sevecen, merhametli, cana yakın, muhabbetli
mijdiş.Sis, duman, pusu
mijanediş.Saban oku (saban gövdesini boyunduruğa bağlayan uzun ağaç sırık)
mijardiş.Konu, mevzu, mesele, tema
Mijdardiş.Kasım ayı (sonbaharın son ayı, sisli ay)
mijûlsf.Meşgul, uğraşan
mijûlahîdiş.Meşgale, meşguliyet, uğraş
mikaner.İmkân, olanak, fırsat, vasıta
mikareer.Oygu kalemi, matkap ucu, bülbül yuvası ve ahşap deliklerini…
mikinf. gçsz.Melemek (özellikle keçi ve oğlak sesi)
mikurdiş.İtiraf, kabullenme
miler.Omuz
mileter.Millet, ulus, halk
miletparêzsf.Milliyetçi, milletsever, ulusunun menfaatini savunan
miletperestsf. & diş.→ qewmparêz
milêbdiş.Harman yabası, tahıl savurmakta kullanılan tahta yaba
miliser.Köy korucusu, milis kuvveti üyesi
milker.Mülk, arazi, emlak
milûker.Mülk sahibi, toprak sahibi, zengin
milyarsayıMilyar
milyonsayıMilyon, bin kere bin, 1.000.000 sayısı
milyonerer. & diş.Milyoner, milyonluk servet sahibi zengin kimse
minIzm.Ben, beni, bana, benim…
minIIdiş.Mina, men…
minarediş.Minare, cami kulesi, ezan okunan yüksek yapı
minasibsf.Münasip, uygun, yakışır, yerinde, layık
mindaler. & diş.Çocuk, evlat, döl, çoluk çocuk
mindaltîdiş.Çocukluk çağı
minetdiş.Minnet, gönül borcu, iyilik karşısında duyulan yükümlülük
miqabilsf. & ed.Karşı, karşısındaki, zıt tarafta bulunan
miqandinf. gçsz.Homurdanmak, hırıldamak (özellikle deve için)
miqatsf.Dikkatli, tetikte, tedbirli
miqatîdiş.Bakım, gözetim, ihtimam, göz kulak olma
miqilkdiş.Tava, sahan, kızartma tavası
mirandinf. gçl.→ damirandin
mirarsf.Murdar, leş, dinen eti yenmeyen veya usulünce kesilmeden ölmüş…
miravîdiş.Ördek; çamurcun ördeği (Anas crecca); çulluk kuşu…
mirazer.Murat, dilek, arzu, gaye
mircandiş.→ mercan
mirdarîdiş.Pislik, kirlilik, mundarlık, murdarlık
mirdiyaqer.→ mertak
mireer.Balyoz, büyük çekiç
miremirdiş.Mırıltı (kedinin mırlaması vb.)
mirinf. gçsz. & diş.Ölmek, vefat etmek, can vermek
mirîsf. & er. & diş.(sıfat) Ölü, cansız, vefat etmiş, mevt
mirîder.Mürit, derviş, bir tarikata veya şeyhe bağlı talebe
mirîdîdiş.Müritlik, bir mürşide bağlılık hâli ve tasavvufi yolculuk
mirîdîtîdiş.Müritlik, müridin hâli ve vazifesi
mirîşkdiş.Tavuk
mirojûjdiş.→ mewîj
mirover. & diş.İnsan, kişi, şahıs, beşer, adam
mirovahîdiş.İnsanlık, insaniyet, beşeriyet erdemi; bütün insan soyu
mirovanesf. & zf.İnsanca, insani
mirovdostsf.→ qencperwer
mirovdostîdiş.→ qencperwerî
mirovîsf.İnsani, insana özgü, insanlıkla bağdaşan, insancıl
mirovperwersf.İnsansever, insancıl; insanları seven, gözeten
mirtiber.Çingene, bohem hayat yaşayan gezgin
mirtibîdiş. & sf.Çingenelik, çingene gibi davranma
mirtoxediş.Murtuğa…
mirûzer. & sf.Asık surat, somurtkanlık; moral bozukluğu, keder, iç sıkıntısı
misasdiş.Üvendire, hayvan sürmek için kullanılan ucu çivili / iğneli…
misebqdiş.Turfanda yaz üzümü, erken olgunlaşan tatlı bir üzüm çeşidi
misexirer.Köle, emir kulu, bende
misêwazf.Daima, sürekli, durmaksızın, aralıksız, mütemadiyen
misgerdiş.→ mîskar
misgirer.→ mîskar
mishefdiş.Mushaf, Kur'an-ı Kerim nüshası, kutsal kitap
mishefxanediş.Mushafhane…
misilmaner. & diş.Müslüman
misilmanîdiş.İslamiyet, İslam dini
misilmênîer.Ermeni asıllı Müslüman Kürtler…
misiner.Bakır ibrik, abdest ibriği, uzun ve dar boyunlu metal su kabı
Misirdiş.Mısır ülkesi, Nil havzası ve kadim medeniyetler coğrafyası
miskînsf.Yoksul, zavallı, aciz, düşkün, çaresiz
misogersf.Kesin, emin, şüphesiz, teminatlı, garantili, sağlam
misrdiş.→ Misir
mistdiş.Yumruk
mişager.Irgat, çiftlik işçisi, gündelikçi tarım işçisi
mişesf. & zf.Bol, bereketli, çok, hadsiz hesapsız
mişewişdiş.Pişmiş mercimek yemeği veya öğütülmüş mercimek
mişexter. & diş.Mülteci, sığınmacı, muhacir, sürgün, yerinden yurdundan edilmiş…
mişextîdiş.Mültecilik, sürgünlük, hicret, yerinden yurdundan edilme durumu
mişker. & diş.Fare
mişmişdiş.Kayısı, zerdali ağacı ve meyvesi (Prunus armeniaca)
mişriqdiş.→ meşriq
miştsf.Dolu, ağzına kadar dolu, dopdolu, taşacak derecede dolu
mişt û mirdiş.Tartışma, münakaşa, çekişme, söz kavgası
miştaxdiş.Sergi yeri, üzümlerin güneşte kurutularak kuru üzüm yapıldığı…
mişwarer.Adım, hamle; mesafe, aşama
mitsf.Sessiz, suskun, lal
mitalediş.Derin düşünce, tefekkür, mütalaa
mitareer.İmece borcu, köy haneleri arasında karşılıklı yardımlaşma ve…
mitbexdiş.Mutfak
mitêldiş.Döşek, yatak
mitîdiş.Sessizlik, suskunluk, sükût
mitleqzf.Mutlaka, kesinlikle
mixer.Mıh, büyük demir çivi
mixabindiş.Ne yazık ki, maalesef, heyhat, vah vah!
mixarediş.Mağara, oyma mağara, in…
mixdardiş.Miktar, ölçü, nicelik
mixeneter. & sf.Hain, kalleş, dönek, alçak
mixenetîdiş.Hainlik, kalleşlik, döneklik, hıyanet
mizIer.Ovma, sıvazlama, masaj
mizIIsf.Mayhoş, ekşimsi, tatlı-ekşi karışımı lezzetli (meyve vb.)
mizgeftdiş.Cami, mescit
mizgefthanediş.Cami müştemilatı, ibadethane avlusu ve odaları bütünü
mizgerer.→ mîskar
mizgevtikdiş.→ nimêjxane
mizgînîdiş.Müjde, muştu, sevinçli haber
mizgînvaner. & diş.Müjdeci, müjdeli haber getiren elçi

mî

mîdiş.Dişi koyun; genel anlamda koyun
mîdaser.→ meras
mîhengdiş.Ayar, konfigürasyon, kalibrasyon
mîhrîcandiş.Festival, şenlik, bayram, kültür ve sanat şöleni
mîkrobdiş.Mikrop, mikroorganizma, gözle görülmeyen hastalık yapıcı canlı
mîkroskopdiş.Mikroskop, mikroskobik varlıkları büyütüp gösteren optik araç
mîlyarsayı→ milyar
mîlyonsayı→ milyon
mîlyonerer. & diş.→ milyoner
mîmarer. & diş.Mimar, yapı tasarımcısı, bina inşaat ustası
mîmarîdiş.Mimari, mimarlık sanatı, yapı üslubu ve düzeni
mîndiş.→ min II
mînaed.Gibi, sanki, misali, tıpkı
mînakdiş.Örnek, numune, misal
mînakbarsf.→ nimûneyî
mînarediş.→ minare
mînberdiş.Minber, camilerde hatibin cuma hutbesini okuduğu basamaklı kürsü
mîneraldiş.Mineral, inorganik madensel bileşik, yer kabuğunu oluşturan…
mîqdardiş.→ mixdar
mîqyasdiş.Ölçek, mikyas, kıyas ölçütü, kıstas
mîrIer. & diş.Mir, bey, prens, hükümdar, emirlik reisi; prenses
mîrIIsf.Aşık oyununda çukur (verotî) tarafın üste gelmesi durumu
mîratdiş.Miras, tereke; kültürel ve manevi kalıt
mîratgirer. & diş.Mirasçı, varis
mîratgirîdiş.Mirasçılık hakkı, veraset bağı
mîratxurer. & diş.Mirasyedi, baba mirasını savuran, üretmeden tüketen kimse
mîratxwerer. & diş.→ mîratgir
mîrkutdiş.Suçiçeği hastalığı (Varicella)
mîrnişîndiş.Beylik, emirlik
mîrnişînîdiş.Beylik, prenslik, emirlik
mîrtîdiş.Mirlik, beylik, emirlik makamı ve idaresi
mîrzaer.Mirza, asilzade, beyzade, soylu prens
mîrzatîdiş.Mirzalık, asillik, kibarlık ve incelik terbiyesi
mîser.Bakır madeni
mîskarer.Bakırcı, bakır kap kacak yapan veya onaran usta, kazancı
mîstinf. gçl.İşemek, küçük abdest bozmak, çiş yapmak
mîsyondiş.Misyon, özel görev, üstlenilen tarihi veya toplumsal vazife
mîsyonerer. & diş.Misyoner; özel bir amaç veya propaganda için gönderilen görevli
mîvanxanediş.→ mêvanxane
mîzdiş.İdrar, sidik, çiş
mîzabdiş.→ avrêj
mîzandiş.Mizan, terazi, denge, adalet ölçüsü
mîzankirîsf.→ pîvandî
mîzdandiş.İdrar kesesi, sidik torbası, mesane

mo

mobîlyadiş.Mobilya
molekuldiş.Molekül; iki veya daha çok atomun birleşmesiyle oluşan en küçük…
moletdiş.Mühlet, vade, süre, mehil
momdiş.Çiçek, kır çiçeği
monsf.Zayıf, çelimsiz, güçsüz
monîdiş.Zayıflık, çelimsizlik, güçsüzlük; somurtkanlık, asık suratlılık
morIsf.Mor rengi, menekşe rengi
morIIdiş.Mühür, damga
morandiş.Yoğun sis, kesif pus, duman
morddiş.Mersin ağacı ve meyvesi, murt (Myrtus communis)
morfemdiş.Morfem, biçimbirim, anlamlı en küçük dilsel birim
morfolojîdiş.Morfoloji, biçimbilim; dilbilgisinde sözcük yapısını inceleyen…
morîdiş.Boncuk, küçük cam boncuk, gerdanlık taşı
morîkdiş.Boncuk, süs tanesi, takı ve süslemede kullanılan delikli renkli…
morîkbazer. & diş.Boncukçu, boncuk dizen veya satan el sanatkârı
motdiş.Üzüm pekmezi, kaynatılmış koyu üzüm şırası
motikdiş.Folluk yumurtası…
motîfdiş.Motif, örge, halı, kilim veya edebi eserde tekrarlanan ana…
motordiş.Motor
movanediş.Eski ve kararmış bal peteği
movikdiş.Eklem, boğum (kemik veya parmak eklemi)
moxildiş.Un eleği, ince kalbur
moxilkirindiş.Kalburdan geçirme, tohumları eleyerek temizleme işlemi
moxirdiş.→ melhem
moxribdiş.Akşam vakti, gün batımı, gurup vakti
mozdiş.Eşek arısı, sarıca arı (Vespidae)
mozikdiş.Bir veya iki yaşında erkek tosun, dana
mozqirçdiş.→ zerzeng

mu

muadelediş.Muadele, denklem, eşitlik bağıntısı
muafsf.Muaf, bağışık, bir yükümlülük veya vergiden muaf tutulmuş
muafiyetdiş.Muafiyet, bağışıklık, istisna tutulma durumu
muamelediş.Muamele, davranış biçimi, işlem, ilişki tarzı
mubalexediş.Mübalağa, abartma, bir şeyi olduğundan büyük veya küçük gösterme
mubareksf.Mübarek, kutlu, bereketli, uğurlu ve saygın
mucîzediş.Mucize, harikulade olay, akıl almaz doğaüstü hadise
mucîzewîsf.Mucizevi, olağanüstü, harika, akıl sır ermez
muderîser. & diş.Müderris, medrese hocası, klasik yükseköğretim profesörü
muelîfer. & diş.Müellif, yazar, telif eser sahibi
mufetîşer. & diş.Müfettiş, denetmen, kurumları teftiş eden görevli
mufetîşîdiş.Müfettişlik, denetmenlik görevi ve makamı
muflîser. & diş.Müflis, iflas etmiş, batmış tüccar
muflîsîdiş.Müflislik, iflas hâli, borçlarını ödeyememe durumu
muhabetdiş.Muhabbet, derin sevgi, dostça sohbet ve yakınlık
muhabîrer. & diş.Muhabir, haberci, basın ve televizyon bülteni toplayıcısı
muhacirer. & diş.Muhacir, göçmen, yurdunu terk edip sığınan kimse
muhacirîdiş.Muhacirlik, göçmenlik, sürgün ve gurbet hâli
muhafezediş.→ mihafeze
muhbetdiş.Sevgi, aşk
muhîber. & diş.Muhip, seven, dost, gönülden bağlı taraftar
muhîmsf.Önemli, mühim, ehemmiyetli, dikkate değer
muhîmîdiş.Önem, mühimlik, ehemmiyet derecesi
muhtacsf.Muhtaç, gereksinimi olan, yoksun
muhtemelsf.Muhtemel, olası, gerçekleşmesi umulan veya beklenen
muhteremsf.Muhterem, saygıdeğer, hürmete layık aziz zat
muhteşemsf.Muhteşem, görkemli, şaşaalı, hayranlık uyandırıcı büyüklükte
mukemelsf.Mükemmel, kusursuz, eksiksiz, yetkin
mukemeliyetdiş.Mükemmeliyet, kusursuzluk, en üstün yetkinlik hâli
mukriyanîdiş. & sf.→ Mukrî
Mukrîer. & sf.Mukri boyu, Doğu Kürdistan'da Mahabad merkezli köklü Kürt boyu…
mukumsf.Sağlam, dayanıklı, muhkem, kuvvetli
mulkiyetdiş.Mülkiyet, sahiplik, tasarruf hakkı
muqederatdiş.Mukadderat, kader, takdir olunan ilahi yazgı
muqedessf.Mukaddes, kutsal, hürmet ve saygı gösterilmesi farz olan
muqedesatdiş.Mukaddesat, kutsal değerler, inanç ve maneviyat bütünü
muqeyedsf.Mukayyet, kayıtlı; dikkatli, göz kulak olan kimse
muraqebediş.Murakabe, denetim, teftiş, iç gözlem
muraqiber. & diş.Murakıp, denetçi, kontrolör
murefehsf.Müreffeh, refah içinde, varlıklı ve rahat yaşayan
murekebdiş.Mürekkep, dolmakalem ve yazı için kullanılan boyalı sıvı
murîder.→ mirîd
murîdîdiş.→ mirîdî
muroer. & diş.→ mirov
murûzîdiş. & sf.→ mirûz
musabeqediş.Müsabaka, yarışma, sportif karşılaşma
musadediş.Müsaade, izin, ruhsat, onay
musamahakarsf.Müsamahakâr, hoşgörülü, anlayışlı, bağışlayıcı kimse
musecelsf.Müseccel, tescilli, kütüğe yazılmış, resmi kayıtlı
muselehsf.Müsellah, silahlanmış, donanımlı silahlı güç
mushefdiş.→ mishef
musîbetdiş.Musibet, felaket, afet, büyük kaza ve bela
mustehaqsf.Müstehak, layık, bir cezayı veya ödülü hak etmiş
musteqîmsf.Müstakim, dosdoğru, dürüst, istikamet sahibi
mutaheqîqsf.Tahakkuk etmiş, gerçekleşmiş, kesinleşmiş
mutefîqer. & diş.Müttefik, bağlaşık, antlaşmayla birbirine bağlanmış taraf
mutehîdsf.Müttehit, birleşmiş, birlik olmuş güç veya devletler
muteselsilsf.Müteselsil, zincirleme, birbirine bağlı sorumluluk içeren
muxalefetdiş.Muhalefet, karşıt görüşlü siyasi blok
muxalîfer. & diş.Muhalif, karşıt görüşlü, iktidara veya yerleşik düzene…
muxtarer. & sf.Muhtar, köy veya mahalle yöneticisi
muxtarîdiş.Muhtarlık, köy yöneticiliği makamı ve görevi
muzakerediş.Müzakere, resmi görüşme, anlaşma ve uzlaşma toplantısı
muzakerevaner. & diş.Müzakereci, görüşmeci, barış ve uzlaşma heyeti temsilcisi
muzediş.→ mûzexane
muzexanediş.→ mûzexane
muzîkdiş.Müzik, musiki, seslerin ezgisel ve ritmik uyum sanatı
muzîkjener. & diş.Müzisyen, çalgıcı, enstrüman çalan sanatçı
muzîkologer. & diş.Müzikolog, müzik bilimcisi, melodileri ve makamları araştıran…
muzîkolojîdiş.Müzikoloji, müzik bilimi; müzik kültürlerini ve yapılarını…
muzîkşanodiş.→ opera
muzîkvaner. & diş.Müzisyen, müzik sanatçısı, besteci veya icracı

mû

mûer.Kıl, tek saç veya beden teli
mûçsf.Büzük, büzülmüş, sımsıkı kapalı (insan ağzı için)
mûçeer.Maaş, aylık ücret, bordro
mûçinkdiş.Cımbız, kıl çekme veya alma aleti
mûdarsf.→ pirçok
mûkêşdiş.Cımbız, kıl yolma cımbızı
mûmdiş.Balmumu
mûmyadiş.Mumya, ilaç ve bezlerle çürümesi önlenmiş kadim ceset
mûregdiş.→ pêxemberok
mûrîer. & diş.Karınca, çalışkan böcek familyası (Formicidae)
mûrîkdiş.→ morî
mûsîkîdiş.Müzik, musiki, ezgi sanatı
mûşekdiş.Füze, roket
mûtikdiş.→ mord
mûzdiş.Muz ağacı ve meyvesi (Musa sapientum)
mûzediş.→ mûzexane
mûzexanediş.Müze, tarihi, sanatsal ve bilimsel eserlerin sergilendiği yapı
mûzîkdiş.→ muzîk
mûzîkjener. & diş.→ muzîkjen
mûzîkvaner. & diş.→ muzîkvan