A ئا

339 madde339 serbêje

ab

abdestxanediş.→ avdestxane
abeceyîsf.→ elfabeyî
abider. & diş.Dindar, takva sahibi kimse; zahit
aborer.Geçim, dirlik, nafaka, maişet, geçinme; kendi yağında kavrulma
aborîdiş.Ekonomi
aborînaser. & diş.Ekonomist, iktisatçı
abringdiş.→ hevring

ac

acizsf.Mutsuz, üzgün, kederli, umutsuz; (-den/-dan) bıkmış, usanmış
acizayîdiş.Mutsuzluk, hüzün, bıkkınlık, bezginlik
acizkersf.Rahatsız edici, can sıkıcı

aç

açarer.Çavdar

adadiş.Ada
Adardiş.Mart (ayı)
adediş.Yabani ot
adetdiş.Gelenek, örf, âdet
adilsf.Adil, adaletli, hakkaniyetli, haktan ve doğruluktan ayrılmayan…
adilanezf.Adilane, adaletle
adirdiş.→ edro

af

aferîdeer. & diş.Yaratık, yaratılmış varlık, mahluk
aferînerer. & diş. & sf.Özgün fikir veya eser üreten, yaratıcı, üretken, kreatif…
afirer.(ahşap) yemlik, yem teknesi
afirandêrer. & diş. & sf.→ aferîner
afirandinf. gçl.Yaratmak, vücuda getirmek, yapmak; icat etmek
afirandîsf.→ aferîde
afirînf. gçsz.Yaratılmak, oluşmak, meydana gelmek
afirînerer. & diş.→ aferîner
Afrîkadiş.Afrika kıtası
afsûndiş.→ efsûn
aftavediş.→ avrij
afûdiş.→ efû

ag

agadariyîdiş.→ hişmendî
agahsf. & diş.Haberdar, bilgili
agahdarsf.Haberdar, bilgili
agahdarîdiş.Bilgi, haber, malumat
agahîdiş.Bilgi, haber, malumat
agahîdankdiş.Bilgi bankası, veri tabanı, dokümantasyon merkezi
agirer.Ateş, alev
agirbestdiş.Ateşkes, savaşa veya çatışmaya geçici olarak ara verme durumu
agirkujer.İtfaiyeci, yangın söndürücü
agirperestîdiş.Ateşe tapma, mecusilik
agirperister. & diş. & sf.Ateşe tapan, mecusi, Zerdüşti inancında ateşi kutsal sayan kimse
agirpêketinf. gçsz. & diş.Tutuşma, alev alma, yangın çıkması

ah

ahünl.→ ax II
ahengdiş.Ahenk, uyum, armoni
ahengdarsf.Ahenkli, uyumlu, kulağa hoş gelen
ahestezf. & sf.→ hêdî
ahkêşîdiş.→ ofkêşî
ahûdiş.Ceylan, ahu

aj

ajaler. & diş.Hayvan, canlı yaratık (özellikle evcil ve yabani dört ayaklılar)
ajalvaner. & diş.Hayvan yetiştiricisi, besici, hayvancı
ajalvanîdiş.Hayvancılık, hayvan yetiştiriciliği mesleği
ajnaberîdiş.→ ajnê
ajnevaner. & diş.→ avjen
ajnêdiş.Yüzme
ajotinf. gçl.( ajo-)

ak

akademîdiş.Akademi, yüksek bilim, sanat ve araştırma kurumu
akademîksf.Akademik; üniversiteye veya yüksek bilim kurumlarına ilişkin…
akademîsyener. & diş.Akademisyen, üniversite öğretim elemanı, bilim insanı…
aktortîdiş.→ lîstikvanî

al

aldiş.Bayrak, sancak, flama
alacesf.→ pilinganî
alandiş.→ olan
alandinf. gçl.Dolamak, sarmak, kıvırmak (ip vb.)
alastinf. gçl.Yalamak
alavIdiş.Alev, yalım
alavIIer.Alet, aygıt, avadanlık, araç-gereç
albûmdiş.Albüm (fotoğraf, pul vb.)
alekdiş.Yanak
alfabediş.Alfabe, abece
algorîtmadiş.Algoritma, bir sorunu çözmek veya amaca ulaşmak için izlenen…
alifer.Hayvan yemi, ot, saman
alikdiş.Sığırcık kuşu (Sturnidae familyasından küçük ve ince kuş)
alikarer. & diş.→ arîkar
alikarîdiş.→ arîkarî
alizînf. gçsz.→ alozyan
alîer.Yan, yön, taraf, cihet
alîgirer.Taraftar, yandaş, destekçi
alîgirîdiş.Taraftarlık, yandaşlık, destek
alîker.Hayvan yemi, saman, ot
alîkarer. & diş. & sf.→ arîkar
alîkarîdiş.→ arîkarî
alîkarîkirinf. gçl.Yardım etmek
alînf. gçsz.Tökezlemek, takılmak; ayağı dolanmak
alînegirsf.Tarafsız, yansız, bağımsız
alînoker.Islatılmış, ikiye bölünmüş ve hafifçe kavrulup pirinç pilavına…
alîsker.→ mikare
alîsorkdiş.Al yanaklı armut (bir yanı kırmızı sonbahar armudu)
alkuştadiş.→ yarxişte
almasdiş.Elmas
alozsf.Gergin, çalkantılı, huzursuz
alozîdiş.Karmaşa, karışıklık, kaos, buhran, kriz ortamı
alozyanf. gçsz.Dolaşmak, karışmak, sarpa sarmak (ip, tel, durum)
altdiş.→ altdar
altaxer.Gammaz, ispiyoncu, müfteri
altaxîdiş.Gammazlık, ispiyonculuk, tezvirat
altdarer.Galip, kazanan, muzaffer
altdarîdiş.Zafer, galibiyet, muzafferiyet
alternatîfdiş. & sf.Alternatif, seçenek, diğer imkân veya yol
altkerer.→ altdar
alûdiş.(diş) kamaşması
alûçediş.Can eriği (küçük yeşil erik, Prunus divaricata)
alûmeer.Diş eti

am

amadesf.Hazır
amadebaşsf.Hazır ve tetikte, teyakkuzda
amadebûnf. gçsz. & diş.Hazır bulunma, mevcudiyet; bir yerde bizzat bulunma durumu
amadehîdiş.Hazırlık
amadekarer. & diş.Hazırlayan, derleyen (kişi)
amadekarîdiş.Hazırlık, tedarik, ön hazırlık çalışmaları
amadekirindiş. & f. gçl.Hazırlama; hazırlamak
amajediş.Değinme, işaret, atıf
amandiş.Kap, kap kacak, tencere
amardiş.İstatistik
ambardiş.→ embar
Amerîkadiş.Amerika kıtası
amoer.→ amojin
amojindiş.Yenge, amca hanımı
amokurer.Amca oğlu, emmioğlu, kuzen (erkek)
amrazdiş.Araç, alet, vasıta
amûrdiş.Cihaz, alet, aygıt, enstrüman

an

anbağ.Veya, ya da, yahut (tercih ve seçenek bağlacı); -yan(ê)...…
anazf.→ niha
anakazf.→ niha
analîzdiş.Analiz, çözümleme
anemetîdiş.Emanet etme (korunması için birine bir şeyi teslim etme)
anêkazf.→ niha
angobağ.Yani, demek ki, başka bir ifadeyle, zikredilen manada
anihazf.→ niha
anînf. gçl.Getirmek
anîşkdiş.Dirsek
anîxdiş.→ catirî
Antarktîkadiş.Antarktika kıtası (Güney Kutup kıtası)
antîbiyotîkdiş.Antibiyotik (bakterilere karşı kullanılan ilaç)

ap

aper.Amca, baba biraderi
apiker.Amcacık, amca (sevgi/hitap sözü)

aq

aqaszf.→ ewqas
aqilIsf.Akıllı, uslu, zeki
aqilIIer.Akıl, us, zihin, feraset
aqilanesf. & zf.Akıllıca, akılcı
aqilkurînsf.Aklı kıt, mecnun, divane, çılgın
aqilmander.→ pîrmend
aqilmendsf.Akıllı, bilge, feraset sahibi, uslu
aqilmendîdiş.Akıllılık, bilgelik
aqilparêzer. & diş.→ mejîxwaz
aqilsiviksf.Aklı hafif, ahmak, hafifmeşrep, düşüncesiz
aqiltîjsf.Keskin zekâlı, cin fikirli, zeki, zihni açık
aqilwerîdiş.→ mejîxwazî
aqiter.Ağda, kaynatılarak koyulaştırılmış tatlı şıra, pekmez tortusu
aqlîsf.Akli, zihinsel, rasyonel, akla dayanan
aqûter.→ yaqût

ar

arIer.Ateş, alev
arIIer.Un
aramer. & sf.Huzur, dinginlik, sükûnet, rahatlık
aramgehdiş.Dinlenme yeri, istirahatgâh, sığınak; anıt mezar, kabir
aramîdiş.Huzur, barış, asayiş, sükûnet
arandiş.Kışlak, sıcak ve ılıman ova bölgesi; sürülerin kışlatıldığı yer
arastediş.Yön, istikamet, doğrultu
arastekerer. & diş.Yönlendirici, moderatör, sevk ve idare eden kişi
arastekirindiş. & f. gçl.Yöneltmek, bir hedefe veya amaca doğru sevk etmek
arasteyîdiş.Yönelim, eğilim, temayül
aravdiş.Kül suyu…
arder.→ ar II
ardûer.Yakacak, odun, çıra (yakıt maddesi)
argûşkdiş.→ çene
arîdiş.→ arîkar
arîkarer. & diş.Yardımcı, muavin, asistan
arîkarîdiş.Yardım, dayanışma, muavenet
arîşediş.Sorun, problem, anlaşmazlık, çözülmesi gereken mesele
armancdiş.Hedef, amaç, gaye, erek, varılmak istenen maksat
armancgehdiş.→ nîşangeh
armançdarsf.→ mebestdar
armûşer.İpek, harir, ham ipek ipliği
arşîvdiş.Arşiv
arşûndiş.→ qulaç
artêşdiş.Ordu, silahlı kuvvetler, bir devletin askeri birlikleri bütünü
artêşdarîdiş.→ leşkerî
arûer.Hıyar, salatalık
arûnkdiş.Kirpik…
arvaner.Un (tahıl öğütülerek elde edilen toz gıda)
arveşkdiş.→ arav
arxdiş.→ cû
arxafkdiş.Boyunduruk kayışı, saban ve çift sürerken öküzün boyunduruğunu…
arxavker.→ mirtoxe
arxûndiş.Halk ezgisi, dertli türkü, ağıt havasında okunan geleneksel…
arzûdiş.Arzu, istek, heves, temenni

as

asansf.Kolay, zahmetsiz, basit
asanîdiş.Kolaylık, rahatlık
asansordiş.Asansör
asayîsf.Olağan, normal, sıradan
asayîşdiş.Güvenlik, asayiş, huzur ve kamu düzeni
asêsf.Sarp, dik, müstahkem, ulaşılması güç, aşılmaz
asêbûnf. gçsz. & diş.Mahsur kalmak, sıkışıp kalmak, geçit bulamamak
asêgehdiş.Sığınak, kale, muhkem yer, korunaklı mevki
asimaner.→ ezman I
asîmaner.→ ezman I
asîmîlasyondiş.Asimilasyon, benzeştirme, erime politikası
askdiş.Ceylan, gazal
asmaner.→ ezman I
asmanîsf.Göksel, semavi, gökyüzüne ait
asodiş.Ufuk, gök erimi, ufuk çizgisi
astdiş.Seviye, düzey
astengdiş.Engel, mâni, güçlük, engelleyici durum
astengdarer. & diş. & sf.Engelli, dezavantajlı, özel gereksinimli birey
astengdarîdiş.→ kêmendamî
astengîdiş.→ asteng
asûdesf.Sakin, huzurlu, rahat
Asûrer.→ asûrî
asûrîsf. & er. & diş.Asuri, Asurlu
Asyadiş.Asya kıtası (dünyanın en büyük anakarası)

aş

aşer.Değirmen
aşewaner.→ aşvan
aşêfdiş.Yabani ot temizleme, ekin çapalama, ayıklama işi
aşgerer.Değirmenci, değirmeni işleten kimse
aşiqer. & diş.Âşık, sevdalı, tutkun, gönül vermiş kimse
aşitîxwazsf. & er.→ aştîperwer
aşîtdiş.Çığ (dağdan kayan büyük kar kütlesi)
aşkeresf.Aşikâr, apaçık, belirgin, gizli olmayan, meydanda
aşnasf.Tanıdık, alışkın, aşina
aşopdiş.Tahayyül, imgelem, vizyon, zihinde canlandırma
aşopîsf.Hayali, kurgusal, ütopik, zihinde tasarlanan
aşpêjer. & diş.Aşçı, yemek pişiren usta
aşpêjxanediş.Mutfak, aşevi, yemek pişirme yeri
aştsf.Barışık, sakinleşmiş, yatışmış, uzlaşmış
aştiyanesf.Barışçıl, barışçı
aştîdiş.Barış, sulh, uzlaşı
aştîparêzer. & diş. & sf.Barışsever, barış yanlısı, barışı savunan kişi
aştîperwersf. & er.Barışsever, sulh yanlısı, huzur ve uzlaşmadan yana olan kimse
aştîxwazer. & diş.Barışsever, barış yanlısı, sulhperver
aştîxwazîdiş.Barışseverlik, pasifizm, barış yanlısı olma tutumu
aşvaner.Değirmenci, değirmen işleten veya un öğüten usta zanaatkâr
aşxanediş.Aşevi, lokanta, yemekhane, halk mutfağı

at

atêdiş.Anne, nine; saygıdeğer yaşlı kadına hitap sözü
atomdiş.Atom; bir elementin özelliklerini taşıyan en küçük kimyasal…
atomîsf.Atomik, atoma ilişkin, atom enerjisine veya çekirdeğine dayalı
atûndiş.Kireç ocağı, tuğla ve çömlek pişirme fırını

av

avdiş.Su
avasf.Bayındır, mamur, şenlikli, imar edilmiş
avabûndiş.Güneş veya ayın ufukta kaybolması, batış, gurup
avahîdiş.Bina, yapı, mimari eser, imar
avahîsazer. & diş.Mimar, bina tasarlayan ve inşa projesini çizen uzman
avahîsazîdiş.Mimarlık, mimarlık mesleği ve sanatı
avakerer. & diş.Kurucu, yapıcı
avakirinf. gçl.Kurmak, inşa etmek
avakirîsf.Kurulu, inşa edilmiş, mamur, abat
avasazdiş.→ înşaatçî
avbenddiş.Baraj, su bendi, su tutma seti
avdandiş.Sulama, su verme işi
avdestdiş.Abdest
avdestxanediş.Abdesthane, hela, tuvalet
avdevdiş.Tükürük, salya, ağız suyu
avdêrer.Sulayıcı, tarla ve bahçe sulayan kimse, saka
avdêrîdiş.Sulama, sulama işi ve sulama kanalı idaresi
avestûrsf.Gebe, yavru taşıyan, karnı dolu (hayvanlar için)
avêtinf. gçl.Atmak, fırlatmak
avgerîndiş.Girdap, anafor, su çevrintisi
avgermikdiş.→ qurort
avgirsf. & diş.Sulak, su tutan, nemli arazi, bataklık çayır
avhewadiş.İklim, hava şartları, atmosfer durumu
avheyatdiş.Bengisu, abıhayat, ebedi dirilik veren efsanevi hayat suyu
avirsf. & er.→ pirçû
avissf.Gebe, yüklü, hamile…
avisînf. gçsz.Döl tutmak, gebe kalmak, karnı dolmak (hayvanlar için)
avîsf.Sulu, sulak, su ile ilgili, sıvımsı
avîkdiş.→ metfînî
avîvandiş.Kuyudan veya çeşmeden su çeken, eve su taşıyan kız / kadın
avjener. & diş.Yüzücü, suda ustalıkla yüzen kişi
avjenîdiş.Yüzme (sporu)
avjenîkirinf. gçl.Yüzmek
avkêşer. & diş.Saka, su taşıyan kimse
avlêkdiş.→ kinoşe
avrêjdiş.Su savak yeri, tahliye borusu, yağmur oluğu
Avrêldiş.→ Nîsan
avrijdiş.İbrik, su dökülen kap; lavabo, el yıkama yeri
avrûdiş.Haya, utanma; yüz suyu, onur
avşêrdiş.Peynir altı suyu veya yoğurt suyu
avxorkdiş.→ îstekan
avzêdiş.→ çavkanî
avzêldiş.Sazlık, kamışlık, bataklık çayırı
avzêlkdiş.→ nepox
avzêmdiş.Memba, su kaynağı, pınar; çayır pınarı
avzêrdiş.Yeraltı kaynak suyu, kaynaktan süzülen berrak su, memba
avzûnkdiş.Küçük pınar, sızıntı su kaynağı

aw

awaer.Biçim, tarz, şekil, yol
awaresf.Başıboş, avare, işsiz
awartesf. & diş.İstisnai, olağanüstü, sıra dışı, müstesna durum
awartebûndiş.İstisnalık, olağandışılık, kural dışı olma durumu
awatdiş.İstek, dilek, temenni
awayîdiş.Tarz, üslup, biçim, suret, tutum
awazdiş.Ezgi, makam, melodi, nağme, ses tınısı
awazdanerer. & diş.Besteci, kompozitör, şarkı ezgisi düzenleyen sanatçı
awirer.Sert bakış, dik dik süzüş, öfkeli nazar
Awistralyadiş.Avustralya kıtası

ax

axIdiş.Toprak, yer, toz, arz
axIIünl.Ah! vah! eyvah! (elem, acı ve hasret nidası)
axaer.Ağa, aşiret reisi, bey, efendi, büyük toprak sahibi
axaftinf. gçsz. & diş.Konuşmak, söz söylemek, sohbet etmek
axaftvaner. & diş.Konuşmacı, hatip, spiker
axaftvanîdiş.Hitabet, hatiplik sanatı, konuşmacılık mesleği
axatîdiş.Ağalık, beylik, cömertlik, efendilik
axavkdiş.Çene, ağız kısmı; gevezelik
axazadeer.→ begzade
axbandirdiş.Yenilebilir bir yabani dağ sebzesi, ilkbaharda toplanıp…
axêfer. & diş.→ orator
axiler.Ağıl (koyun ve keçi sürülerinin gece barındığı çitli/kapalı yer)
axirzf. & diş.Son, nihayet, akıbet; en son
axirîzf.→ axir
axivbêjer. & diş.→ orator
axîndiş.Ah, feryat, iç çekiş, yürekten kopan kederli inilti
axkêşîdiş.→ ofkêşî
axlêvediş.Erken ilkbahar dönemi, karların yeni erimeye başladığı ve…
axpîndiş.Verimli toprak, gübreli tarla, ekim toprağı
axretdiş.Ahiret, öbür dünya
axteer.→ exte
axurer.Ahır, tavla
axurvaner.Seyis, ahır görevlisi, hayvan bakıcısı
axûdiş.Zehir, ağu

ay

ayendediş. & sf.Gelecek, istikbal; müstakbel
ayetdiş.Ayet, Kur'an-ı Kerim cümleleri; ilahi işaret, mucizevi delil
ayîndiş.Ayin, tören, merasim
ayîndarsf. & er. & diş.Dindar, inançlı, dinî ritüellere bağlı kimse

az

azasf.Serbest, özgür, bağımsız, muaf
azadsf.Özgür, hür, bağımsız, hürriyetine kavuşmuş
azadiya derbirînêdiş.İfade özgürlüğü, düşünceyi açıklama hürriyeti
azadîdiş.Özgürlük, hürriyet, istiklal
azadîxwazer. & diş.Özgürlük yanlısı, hürriyet savaşçısı, özgürlükçü
azadîxwazîdiş.Özgürlükçülük, özgürlük arayışı
azahîdiş.Yiğitlik, cesaret, atılganlık
azardiş.Acı, sızı, ıstırap, eziyet, cefa
azardandiş. & f. gçl.Eziyet etmek, incitmek, acı çektirmek
azarîdiş.→ êşdarî
aziber. & sf.Evlenmemiş, bekâr, bekâr delikanlı
azibîdiş.Bekârlık, bekâr olma durumu
azirandinf. gçl.Kışkırtmak, tahrik etmek, galeyana getirmek, hareketlendirmek…
aziryanf. gçsz.Galeyana gelmek, kışkırmak, ayaklanmak, heyecana kapılmak…
azixdiş.→ azûxe
azmûndiş.→ ezmûn
aznîfdiş.Domino taşlarıyla oynanan geleneksel bir oyun
azûxediş.Azık, yolluk, yol erzakı, yiyecek tedariki
azwersf. & er. & diş.İhtiraslı, hırslı, azimli, tutkulu kimse
azwerîdiş.İhtiras, hırs, tutku, sönmez azim