H ه

699 madde699 serbêje

ha

haIünl. & zf.İşte, aha (işaret ünlemi); - ha... ha...
haIIsf.Şu, o, bu…
habdiş.Tane, tohum, habbe; habekî (bir parça, azıcık)
hacdiş.Hac…
hacetdiş.İhtiyaç, lüzum, gereksinim
hacîer.Hacı (hac farizasını yerine getirmiş kimse)
hacîreşkdiş.Leylek
hafirer.→ afir
hafizer.Hafız (Kur'an-ı Kerim'i bütünüyle ezberlemiş kimse)
hagadiş. & er.→ hay
hajdiş. & er.→ hay
hakimer.→ hekam
haler.Hâl, vaziyet, durum, keyfiyet
halbûnf. gçsz.Çözülmek, hallolmak, sonuca ulaşmak; erimek
haleter.Saban, karasaban
halkirinf. gçl.Çözmek, halletmek, sonuca bağlamak; eritmek
hanasf.→ ha II
hanêsf.→ ha II
haqaszf.O kadar, o denli, bunca
harsf.Kudurmuş, kuduz; azgın, öfkeli, çıldırmış, zıvanadan çıkmış; -…
harîdiş.Kuduzluk; kudurganlık
harsimer.Koruk (ham ve ekşi üzüm); ekşi ham üzüm salkımı
hasildiş.Ürün, mahsul, hasılat; sonuç
hasûdediş.→ hewdel
hatinf. gçsz.Gelmek
hatinûçûndiş.Gidiş geliş, trafik; münasebet, temas, irtibat
havêjdiş.→ tîrhavêj
havêner.→ hêvên
havîndiş.Yaz (mevsim)
hawargihdiş.→ meded
hawarkirinf. gçsz. & diş.→ qîrîn
hawaroksf.→ qîrînok
hawider.Deve hörgücü veya deve semeri/haşesi
hawirdiş.→ hawirdor
hawirdediş.İthalat, dış alım; ithal malı
hawirdekirindiş.İthalat, dış alım
hawirdordiş.Çevre (doğal çevre); etraf
hawirparêzîdiş.→ jîngehparêzî
haydiş. & er.Haber, bilgi, haberdarlık, farkındalık
haydarsf.Haberdar, farkında
hazirsf.Hazır, amade, mevcut
hazirayîdiş.Hazırlık, tedarik, hazırlıklı olma hâli

he

hebandiş.Tulum (işlenmiş deriden yapılan un, yağ veya tahıl tulumu)
hebandinf. gçl.Sevmek, bağrına basmak, canı gönülden bağlanmak, taparcasına…
hebdaldiş.→ kêrasû
hebeşer. & diş.Habeşli (Etiyopyalı), siyahi, esmer tenli kimse
hebikdiş.→ libik
hebîber.Sevgili, habip, yâr, canan
hebler.→ ben
hebsdiş.Hapis, tutukluluk
hebûnf. gçsz. & diş.Var olmak, bulunmak
hebûnîdiş. & sf.Varlık, mevcudiyet, var olma durumu; varoluşsal nitelik
hebûnzanîdiş.→ ontolojî
hecdiş.→ hac
hecacdiş.Fırtına bulutu, boran, toz ve rüzgâr girdabı
hechacikdiş.Kırlangıç (Hirundo rustica)
hecheciker. & diş.→ dûmeqesk
hecrdiş.Ayrılık, hicran; terk edilme
heçer.Dağ zirvesi, yalçın doruk, tepe noktası
heçîdiş.Çengel, kanca, halka
heder.Sınır, hudut, limit
hedader.Demirci, demir işleyen usta
hedandiş.Sabır, tahammül, sükûnet, dinçlik
hedefdiş.Hedef, nişangâh, varılmak istenen nokta, gaye
hefikdiş.Boğaz, yutak, gırtlak; ademelması
hefizandinf. gçl.Ezberletmek, hafızaya almak, belleğe yerleştirmek
hefkêrkdiş.→ mastêrk
hefsarer.→ hevsar
hefsxanediş.→ bendexane
heftsayıYedi
heftasf.Yedinci
heftanezf. & sf. & a.Haftalık, her hafta tekrarlanan
heftediş.Hafta (yedi günlük zaman dilimi)
heftemsayıYedinci, sıra sayılarında altıncıdan sonra gelen basamak
heftenamediş.Haftalık gazete, haftalık süreli mecmua
heftêsayıYetmiş
heftokdiş.Yedi taş oyunu…
heftsedsayıYedi yüz
hegerbağ.→ eger I
hejdiş.Hareket, sarsıntı, kımıldama
hejandinf. gçl.Sallamak, sarsmak, kımıldatmak
hejarsf. & er. & diş.Yoksul, fakir, düşkün, zavallı, acınacak hâlde olan kimse
hejarîdiş.Yoksulluk, sefalet, düşkünlük, fakirlik
hejdehsayıOn sekiz
hejikdiş.Çalı çırpı, ince kuru ağaç dalları
hejînf. gçsz.Sallanmak, titremek, sarsılmak
hejîrdiş.İncir (Ficus carica); incir ağacı
hejîrker.→ celez
hejmardiş.Sayı, rakam, numara
hejmarîsf.Sayısal, dijital
hejmarîkirinf. gçl.→ dîjîtalîzekirin
hejmartinf. gçl.Saymak, hesap etmek, hesaba katmak
hejmarzanîdiş.→ matematîk
hejmarzanyarîdiş.→ istatîstîk
hejokdiş.→ colan
hejokvaner. & diş.→ colanvan
hekbağ.→ eger I
hekamer.Hâkim, yargıç; hakem, ara bulucu
hekebağ.→ eger I
hekîmer.Hekim, tabip, doktor
hekînîsf.Şartlı, koşullu
helaünl.Haydi, hele bir, dur bakalım! (teşvik veya dikkat çekme nidası)
helacer.Hallaç, yün ve pamuğu yayıyla atıp kabartan usta
helalsf.Helal, dinen ve vicdanen meşru
helalokdiş.Kızılcık (Cornus mas)
helandiş.Büyük kaya kütlesi, yalçın ve sarp kaya
helandinf. gçl.Eritmek (kar, buz, yağ veya maden)
helbarsf.Eriyebilen, çözünür, çözülebilir nitelikte olan
helbarîdiş.Eriyebilirlik, çözünürlük oranı, maddelerin erime kapasitesi
helbestdiş.Şiir, koşuk
helbestîsf.Şiirsel, şiire özgü, lirik, manzum, şiir diliyle ifade edilen
helbestparêzer. & diş. & sf.Şiirsever, şiire tutkuyla bağlı olan, şairleri koruyan kimse
helbestvaner. & diş.Şair, ozan
helbestvanîdiş.Şairlik, ozanlık sanatı, şiir yazma yeteneği ve uğraşı
helbetzf.Elbette, şüphesiz, muhakkak, kuşkusuz
helemordiş.İçinde kor ve köz bulunan sıcak kül, korlu kül
helesdiş.→ meqes
helgîner.Helke, bakraç, süt ve yoğurt koymaya yarayan kulplu bakır kova
helisinf. gçsz.(Meyve için) Çürümek, yumuşayıp bozulmak, ezilmek
helizdiş.Çaşır otu, heliz otu…
helînf. gçsz.Erimek, çözülmek, sıvılaşmak
helmijînf. gçl.Solumak, içine çekmek, teneffüs etmek
helvadiş.Helva
helwestdiş.Tutum, tavır, duruş, yaklaşım; helwesta neteweyî (ulusal duruş)
helweşînf. gçsz.→ hilweşîn
hembağ.Hem
hemazf.Hemen, çabucak, derhal
hemamdiş.Hamam
hembered. & sf.→ beramber
hembêzdiş.Kucak, bağır
hembizsf.Sıkı örülmüş/dokunmuş; gür, sık (saç vb.)
hemdemsf.→ hevdem
hemdemîdiş.→ hevdemî
hemerengîdiş.→ pirrengî
hempaer. & sf.Ortak, denk, eş, paydaş, akran
hemûsf. & zm.Hepsi, bütün, tüm, kamu
hemwelatîer. & diş.Yurttaş, vatandaş, hemşehri
hemzediş.Hemze…
henasdiş.Soluk, nefes
hencediş.→ movik
henekdiş.Şaka, latife, mizah
henekbazîdiş.→ qerfkarî
henekbêjer. & diş.Nükteci, latifeci, şakacı, meclisi neşelendiren kimse
henekdarer. & diş.→ qerfkar
henekdarîdiş.→ qerfkarî
henekdostsf.→ qerfdost
henekvaner. & diş.→ galtevan
henekvanîdiş.→ galtevanî
hengvaner. & sf.→ kewarvan
heqer.Hak, adalet, hukuk
heqaretdiş.Hakaret, aşağılama, onur kırıcı davranış veya söz
heqdarsf.Hak sahibi, hakkı olan, haklı, adalete uygun olan kimse
heqdarîdiş.→ layiqî
heqdester.Yevmiye, gündelik, el emeği karşılığı verilen ücret, hak ediş
heqîkdiş.→ qutî
heqîqetdiş.Hakikat, gerçek, asıl, doğruluk
heqîqîsf.Hakiki, gerçek, sahih, sahici, yapay olmayan
heqîrsf.Hakir, hor, aşağı, sefil
heqnassf.Hakkaniyetli, hak bilir, emeğe ve hakka saygılı olan kimse
heqnasîdiş.Hakkaniyet, hak bilirlik, adalet duygusu ve hakkı teslim etme…
heqparêzsf. & er. & diş.Hakperest, hak ve adalet savunucusu, haktan ayrılmayan adil…
heqperestsf.Hakka tapan, mutlak adalete gönülden bağlı olan kimse
heqyatdiş.Emek ücreti, hak ediş, tazminat
hersf. & zf.Her, her bir
heracdiş.Açık artırma, mezat
heramsf.Haram, dinen ve ahlaken yasak; tekinsiz
hercarzf.Her defasında, her zaman, daima
herçendbağ.Her ne kadar
herçîsf. & zm.Her ne, her kim, her biri, hepsi
herdemzf.Her zaman, daima
herdusayı & zm.Her ikisi, ikisi birden
herezf.En (en üstünlük derecesi bildirir); ya here ciwan…
herêmdiş.Bölge, yöre, mıntıka
herêmîsf.Yerel, bölgesel, yöresel
herêmkîsf.→ cihî
herfîsf.Çok yaşlı, kocamış, bunak, ayakta zor duran ihtiyar; pîreke…
hergavzf.Her an, her vakit, daima, sürekli, her zaman
hergêbağ.→ eger I
herheyîsf.Ebedî, sonsuz, ölümsüz
herifînf. gçsz.→ daberizîn
herikandinf. gçl.Akıtmak (su, gözyaşı vb.)
herikînf. gçsz.Akmak, akıp gitmek, cereyan etmek
herinf. gçsz.Gitmek…
herişandinf. gçl.Ezmek, çiğnemek, un ufak etmek, peltesini çıkarmak
herişînf. gçsz.Ezilmek, peltesi çıkmak, un ufak olmak
herîdiş.Çamur, balçık, lıkır çamur
herîrer.İpek kumaş, harir
herkebağ.→ eger I
herkeszm.Herkes
herkêbağ.→ eger I
hermêdiş.Armut (Pyrus communis)
hersdiş.→ hêrs
hersêsayı & zm.Her üçü, üçü birden
hertimzf.Daima, sürekli, her zaman
herwekîbağ.Gibi, -dığı gibi
herwihazf.Ayrıca, aynı şekilde
herzaliker.→ herzêl
herzêler.Çardak…
herziner.Akdarı, darı (Panicum miliaceum)
hesaber.Hesap, sayım; aritmetik
hesabbilîdiş.→ bîrkarî
hesabdêrer. & diş.→ jimêryar
hesabzanîdiş.→ jimêryarî
hesansf.→ hêsan
hesanîdiş.→ hêsanî
hesehesdiş.→ şik
hesibandinf. gçl.Hesap etmek, saymak, addetmek, hesaba katmak
hesiner.Demir (maden, Fe)
hesingerer. & diş.Demirci, demiri ocakta ısıtıp döverek işleyen usta
hesinîsf.Demirden yapılmış, demir
hesinkerer.Demirci, demir ustası
hesîrdiş.Hasır (kamış veya sazdan örülen yaygı)
heskdiş.Kepçe, çorba veya yemek kepçesi
hesper. & diş.At, beygir (Equus caballus)
hespenker.→ darmal
hespikdiş.→ canî
hespvaner.Süvari, binici, at terbiyecisi, seyis
hespvanîdiş.Süvarilik, at biniciliği ustalığı, binicilik sporu
hesretdiş.Hasret, özlem, iç çekiş; keder, gam
hester.Duygu, his, seziş
hesteer.Çakmak demiri…
hestelekdiş.Kırıkçı tahtası, atel; kırılan veya incinen kemiği sabitlemek…
hestiyarsf.Duyarlı, hassas, duygusal
hestîer.Kemik
hesûdsf.Kıskanç, hasetçi, çekemeyen kimse
hesûdîdiş.Kıskançlık, haset, çekememezlik
hesûndiş.→ kartik
heşikandinf. gçl.→ çikandin I
heşînsf.→ hêşîn
heşînatîçoğ.→ dikak
heşodiş.→ hose
heştsayıSekiz
heştasf.Seksen
heştemsf.→ heşta
heştemînsf.→ heşta
heştêsayıSeksen
heştsedsayıSekiz yüz
hetaed.-e kadar, değin, dek; heta sibe (sabaha kadar)
hetikbersf.İftiracı, dedikoducu, insanların ayıbını yayan, rezil eden kimse
hetkdiş.Haysiyet, şeref, namus, itibar; ayıp, rezalet
hevzm. & zf.Birbirini, birbirine, birbiri, karşılıklı olarak; birlikte…
hevahengsf.Uyumlu, ahenkli
hevaler. & diş.Arkadaş, dost, yoldaş, refik; - heval û hogir
hevalanezf.→ dostanî
hevalbender.Müttefik, bağlaşık, antlaşmalı taraf
hevalbendîdiş.İttifak, bağlaşıklık, müttefiklik
hevalçûkdiş.Eş, son, plasenta…
hevalkarer. & diş.→ ortax
hevalkiraser.→ derpê
hevaltîdiş.Arkadaşlık, dostluk, yoldaşlık
hevbendsf. & diş.Müttefik, bağlaşık
hevbendîdiş.İttifak, bağlaşma, koalisyon, ortak amaç etrafında birleşme
hevbersf. & a.Denk, karşıt, mukayese edilen
hevberkirinf. gçl.Karşılaştırmak, mukayese etmek, kıyaslamak
hevbeşer. & sf.Ortak, paydaş, hissedar
hevbeşîdiş.Ortaklık, iştirak, müştereklik, paydaşlık
hevbeşkirinf. gçl.Ortaklaştırmak, paylaştırmak, müşterek kılmak
hevbûkdiş.→ bacinax
hevçaxsf.Çağdaş, muasır, hemzaman, aynı çağda varlık gösteren
hevçaxîdiş.Çağdaşlık, modernlik, asrilik
hevdehsayıOn yedi
hevdemsf.Çağdaş, modern, asri, güncel, aynı devirde yaşayan, eşzamanlı
hevdemîdiş.Çağdaşlık, eşzamanlılık, senkronizm, aynı zamana denk gelme
hevdengsf.Eşsesli, sesteş, homofon
hevdengîdiş.Ahenk, uyum, armoni, sesteşlik hâli
hevdijsf.Zıt, karşıt, birbirine muhalif, antitez, tezat oluşturan
hevdijîdiş.Zıtlık, karşıtlık, tezat, çelişki hâli
hevdîtindiş.Görüşme, mülakat, buluşma, karşılıklı yüz yüze gelme
hevedanîsf.Yapay, suni, sentetik, kurgusal, karmaşık şekilde terkip edilmiş
hevedusf.→ hevedudanî
hevedudanîsf.Bileşik, karma, mürekkep
hevgihandinf. gçl.Kavuşturmak, birleştirmek, bir araya getirmek
hevgihînf. gçsz.Kavuşmak, bir araya gelmek, birleşmek, mülaki olmak
hevgihîştindiş.→ dîdar
hevgirêdanf. gçl. & diş.Birbirine bağlamak, irtibatlandırmak, rabıta kurmak
hevgirîdiş.→ federasyon
hevgirtindiş.Dayanışma, kenetlenme, tesanüt
hevgirtîsf.Tutarlı, birbiriyle uyumlu, dayanışma içinde olan, bağdaşık
hevhestîdiş.Duygudaşlık, empati; bir başkasının hissettiği acı veya sevinci…
hevirmişer.→ hevrîşim
hevîrer.Hamur
hevîrtirşer.Ekşi maya, hamur mayası
hevjîner. & diş.Eş, hayat arkadaşı, karı veya koca, zevce / zevc
hevjînîdiş.Evlilik, hayat ortaklığı, karı-kocalık bağı
hevkarer. & diş.Meslektaş, çalışma arkadaşı, iş ortağı
hevkarbûnf. gçsz.İşbirliği yapmak, ortaklaşa çalışmak, güç birliği etmek
hevkardarer. & diş.→ hevpîşe
hevkaridiş.→ palpiştî
hevkarîdiş.İş birliği, dayanışma, ortaklaşma
hevkarkirinf. gçl.Birlikte iş yürütmek, iş birliği tesis etmek
hevkêşediş.Denklem, eşitlik; karmaşık durumlar bütünü
hevlinger.→ bacinax
hevnasîndiş.Tanışma, birbirini tanıma, karşılıklı tanışıklık ve aşinalık
hevokdiş.(rêziman) Cümle, tümce; bir düşünceyi, duyguyu veya durumu tam…
hevparer. & diş. & sf.Hissedar, paydaş, ortak
hevpariyîdiş.→ pişkdarî
hevparîdiş.Ortaklık, paydaşlık, hissedarlık
hevpeymandiş. & sf.Müttefik, anlaşmalı taraf
hevpeymanîdiş.İttifak, koalisyon, antlaşmalı birliktelik
hevpeyvîndiş.Röportaj, mülakat, söyleşi
hevpîşeer. & diş.Meslektaş, aynı mesleği icra eden kimse
hevraber bûnf. gçsz.→ lêhatin
hevrazer. & zf.Yokuş, yukarı doğru meyil; Yokuş yukarı, yukarıya doğru; - ber…
hevrêer. & diş.Yoldaş, refik, yol arkadaşı, aynı ülkü ve yolu paylaşan dost
hevrêsdiş.→ merx
hevrêtîdiş.Yoldaşlık, yol arkadaşlığı, ortak dava ve yürüyüş birlikteliği
hevriker. & diş.Rakip, hasım, muhalif, yarışmacı
hevrikîdiş.Rekabet, yarışma; çekişme, muhalefet
hevrinder. & diş.Akran, denk, yaş ve erdem bakımından birbiriyle uyumlu dost
hevringdiş.Kırklık (koyun yününü kırkmakta kullanılan büyük yaylı makas)
hevriser.Ardıç ağacı (Juniperus)
hevrîşimer.İpek, ipek böceği kozasından elde edilen parlak, ince ve…
hevrîşîmîsf.→ îpekî
hevrîşîmînsf.→ îpegîn
hevrîşkdiş.Tereyağında kavrulmuş yufka veya lavaş ekmeği ufaklarının…
hevrîşmînsf.İpekli, saf ipekten dokunmuş, ipeksi yumuşaklıkta
hevrîşumer.→ armûş
hevrkîdiş.→ pêşbazî
hevrokdiş.Yayık tokmağı, çalkalama sopası; yayık yayarken yağı sütten…
hevrûbûndiş.→ pêşhizûrî
hevrûkirindiş.Karşılaştırma, mukayese etme; yüzleştirme fiili
hevrûniştindiş.→ hevdîtin
hevsarer.Yular, gem; - hevsar berdan
hevsengsf. & diş.Dengeli, ölçülü
hevsengbûnf. gçsz.Dengeye kavuşmak, dengelenmek, istikrar bulmak
hevsengîdiş.Denge, muvazene
hevsengkirinf. gçl.Dengelemek, muvazene sağlamak, eşit kılmak
hevserer. & diş.Eş (karı ya da koca)
hevserîdiş.→ hevjînî
hevseroker. & diş.Eşbaşkan, bir partiyi, kurumu veya heyeti birlikte yöneten iki…
hevserokîdiş.Eşbaşkanlık sistemi, eşit temsiliyetli ortak yönetim görevi
hevsingdiş.→ gangilok
hevsûer. & diş.Komşu, aynı sokağı veya mahallî çevreyi paylaşan kimse
hevsûdîdiş.→ hesûdî
hevşêwesf.Benzer biçimli, eşbiçimli, homomorf, şekilce benzeyen
hevşîdiş.Yayla davar yatağı…
hevtsayı→ heft
hevtaysf.Eşdeğer, denk; benzer
hevtîdiş.→ cayî
hevûrîer.Bir-iki yaşında iğdiş edilmiş erkek keçi
hevwatesf. & a.Eşanlamlı, anlamdaş, sinonim, aynı anlamı karşılayan sözcük
hevwateyîdiş.Eşanlamlılık, anlamdaşlık, dil zenginliğini gösteren anlam…
hevwelatîer. & diş.→ hemwelatî
hevwelatîbûndiş.Vatandaşlık, yurttaşlık statüsü; bireyin bir devlete anayasal…
hevzayendsf. & er. & diş.Hemcins, aynı cinsiyetten olan kimse
hevzimansf. & er. & diş.Aynı dili konuşan (kimse), dil yoldaşı
hewzf.Artık, gayrı, bir daha (olumsuz fiillerle pekiştirme)
hewadiş.Hava, atmosfer
hewadarsf.→ bêhnfireh
hewanf. gçsz.Sığınmak, barınmak, sığınak bulmak; yatışmak, sakinleşmek
hewanaser. & diş.Meteorolog, hava durumu uzmanı, hava hareketlerini inceleyen…
hewanasîdiş.Meteoroloji, hava bilimi, atmosfer olaylarını inceleyen bilim…
hewandinf. gçl.Barındırmak, sığındırmak, misafir etmek; yatıştırmak, teskin…
hewardiş.İmdat çağrısı, feryat, çığlık
hewargehdiş.→ qonaxgeh
hewarîdiş.İmdatçılık, yardım çağrısı
hewayîsf.Havai, göksel, havadan yapılan
hewcesf. & diş.Muhtaç, gereksinim duyan
hewcedarsf.Muhtaç, ihtiyaç sahibi, gereksinim duyan kimse
hewcedarîdiş.İhtiyaç, muhtaçlık, gereksinim, lüzum hâli
hewdeldiş.Un, tereyağı ve kaynamış üzüm pekmeziyle pişirilen koyu kıvamlı…
hewezm.→ we
hewesdiş.Heves, istek, şevk, arzu, meyil
hewesdarsf.→ meraqdar
heweskarsf. & er.Hevesli, meraklı, istekli; amatör
heweskarîdiş.Heveslilik, merak, ilgi, amatörlük
hewêzsf. & er.Doru-alaca, yağız doru; gövdesi koyu kestane/kızıl, yelesi…
hewîdarsf.→ hêmin
hewldiş.Çaba, gayret, girişim, teşebbüs
hewldandiş. & f. gçl.Çaba, gayret, girişim, teşebbüs
hewldêrer. & diş.Girişimci, müteşebbis, yeni fikirleri hayata geçiren iş kurucu
hewledankdiş.→ qotîk
hewqdiş.Merdiven basamağı, tahta veya taş basamak
hewraner.Aba, kaban, kısa palto veya kolsuz yün yelek
hewreşsf.→ nerm
hewşdiş.Avlu, hayat…
hewzer.Havuz
hewzikdiş.→ curn
heybağ.Mademki, -dığı sürece
heyamer.Dönem, devir, mevsim, zaman, çağ; heyamê zivistanê…
heybetdiş.Heybet, azamet
heyetdiş.Kurul, heyet, delegasyon
heyfdiş.İntikam, öç
heyfstênsf. & er.→ întîqamgîr
heyirîsf.→ mehtel
heyînîdiş. & sf.→ hebûnî
heykeler.Heykel, anıt, abide, yontu
heyraner. & sf.Hayran, meftun, âşık
heyranokdiş.Heyranok (bir lirik halk türküsü türü)
heysûper.→ dewar
heyşetdiş.Kalabalık, insan topluluğu, izdiham, cemaat
heyştsayı→ heşt
heyvdiş.Ay (gök cismi, kamer)
heyvaner.→ hêvên
heywanIdiş.Eyvan, sofa, yazlık geniş salon, revaklı açık veranda
heywanIIer. & diş.Hayvan, binek veya sağmal hayvan; sığır
heywannasîdiş.→ jînewernasî
hezdiş.Sevgi, hoşlanma, arzu, heves, muhabbet
hezarsayıBin: hezar kes (bin kişi); bi hezaran (binlerce)
hezarlinger.→ şeh
hezarpadiş.Kırkayak, binayak, çok bacaklı eklembacaklı hayvan
hezarsalîsf.Bin yıllık
hezdoster. & diş.→ hezker
hezingdiş.İç çekiş, derin ah, enin, inilti
hezîmkêşer.→ darbir
Hezîrandiş.Haziran ayı
hezkerer. & diş.Seven, hoşlanan, sevgi besleyen kimse, tutkun, hayran
hezkirinf. gçl. & diş.Sevmek, hoşlanmak, muhabbet duymak, tutkuyla bağlanmak
hezkirîsf. & er. & diş.Sevgili, sevilen kimse, değer verilen aziz dost, canan

hê

hêzf.Henüz, daha, hâlâ (olumsuz fiille birlikte
hêdîzf. & sf.Yavaş, aheste, sakin, telaşsız, ağırbaşlı adımlarla
hêdîbûnf. gçsz.Yavaşlamak, hızı kesilmek, sakinleşmek, temposu düşmek
hêdîkazf.Yavaşça, sakince, usul usul, sezdirmeden, ağır ağır
hêdîkirinf. gçl.Yavaşlatmak, hızını kesmek, frenlemek, temposunu düşürmek
hêjasf.Değerli, saygıdeğer, kıymetli, hürmete layık, muhterem, muteber
hêjatîdiş.→ layiqî
hêjayîdiş.Değerlilik, layıklık, liyakat, saygınlık, kıymet, ehliyet
hêjîzf.→ hê
hêjîrdiş.→ hejîr
hêjmardiş.→ hejmar
hêkdiş.Yumurta
hêkanedandiş.Yumurtalık, ovaryum
hêldiş.Taraf, yön, yan, cihet
hêlanf. gçl.→ hiştin
hêlankdiş.Salıncak; asma beşik
hêlekandiş.Salıncak
hêliker.→ bati
hêlîdiş.→ qotî I
hêlîndiş.(Kuş vb. için) Yuva, aşiyan
hêlîngehdiş.→ zaroxanî
hêlker.→ gun
hêmandiş.Element, kimyasal yöntemlerle daha basit maddelere…
hêminsf.Sakin, sessiz, dingin, ağırbaşlı, uslu, mutedil
hêminbûnf. gçsz.Sakinleşmek, durulmak, sükûnete kavuşmak
hêminkirinf. gçl.Sakinleştirmek, yatıştırmak, teskin etmek
hêmintîdiş.Sakinlik, sükûnet, dinginlik, vakar, ağırbaşlılık hâli
hêncetdiş.→ hincet
hênerer. & diş. & sf.→ berhemhêner
hênijînf. gçsz.→ pêkijîn
hêniksf.Serin, tatlı soğuk, ferahlatıcı
hênikahîdiş.Serinlik, ferahlık
hêranf. gçl.Öğütmek (değirmende buğday veya tahıl öğütmek)
hêrodiş.Hatmi çiçeği, gülhatmi (Althaea rosea); tıbbi hatmi…
hêrsdiş.Öfke, hiddet, kızgınlık, hırs
hêrsbûnf. gçsz.Öfkelenmek, sinirlenmek, gazaba gelmek, hiddetlenmek
hêrsdersf.Öfke uyandıran, kışkırtıcı, sinir bozucu
hêrsgînsf.Öfkeli, gazap dolu, hiddetli, sinirli haldeki
hêrskirinf. gçl.Öfkelendirmek, kızdırmak, çileden çıkarmak, hiddetlendirmek
hêrsoksf.Çabuk parlayan, öfkeli, asabi, hırçın kimse
hêrûgdiş.Erik, mürdüm eriği
hêsasf.Sakin, sessiz, dingin, huzurlu
hêsansf.Kolay, zahmetsiz, basit, güçlük çıkarmayan
hêsanîdiş.Kolaylık, rahatlık
hêstirIdiş.Gözyaşı
hêstirIIer. & diş.Katır (Equus mulus); - hêstira nêr
hêstirdankdiş.Gözyaşı bezi, gözyaşı kesesi
hêstirvaner.Katırcı, katır kervanı sürücüsü
hêsûdiş.→ hêşî
hêşîdiş.Çadır eteği…
hêşînsf.Yeşil, taze, gövermiş bitki ve ot rengi
hêşînahîdiş.Yeşillik, taze otlar, sebzeler, yeşil bitki örtüsü
hêşînbûnf. gçsz.Yeşermek, gövermek, bitkiler boy verip yapraklanmak
hêşînkirinf. gçl.Yeşertmek, yeşil hâle getirmek, ağaçlandırıp canlandırmak
hêşkazf.→ hê
hêştazf.→ hê
hêştirdiş. & er.Deve (çöl devesi)
hêtdiş.But, uyluk, kalça (insan ve hayvanda)
hêtûndiş.→ atûn
hêvêner.Maya (yoğurt, peynir veya hamur mayası)
hêvîdiş.Umut, ümit
hêvîbexşsf.Umut veren, ümit bahşeden, ferahlatıcı
hêvîdarsf.Umutlu, ümitvar
hêvîdarîdiş.Umutluluk, ümitvarlık, iyimser bekleyiş
hêvîkirinf. gçl.Ummak
hêvîşikestîsf.Umudu kırılmış, hayal kırıklığına uğramış, meyus
hêvşandinf. gçl.Esirgemek, sakınmak, bağışlamak…
hêwerjindiş.→ jintî
hêwirgediş.→ êwirgeh
hêwirînf. gçsz.Konaklamak, mola vermek, dinlenmek, eğleşmek
hêwîdiş.Kuma (aynı erkeğin diğer eşi); - hêwîtî
hêzdiş.Güç, kuvvet, kudret, iktidar; askeri birlik/kuvvet
hêzbûnf. gçsz.Güçlenmek, kuvvet bulmak, dinçleşmek
hêzdarsf.Güçlü, kuvvetli, kudretli, iktidar ve nüfuz sahibi
hêzdaranezf.Güçlü bir şekilde, kudretle, cesurca ve kararlılıkla
hêzdarîdiş.Güçlülük, kudret, iktidar ve yetki gücü
hêzkirinf. gçl.Güçlendirmek, kuvvetlendirmek, takviye etmek
hêzokdiş.Salıncak (çocuk salıncağı)
hêzwerîdiş.Kudret, otorite, erk, muktedirlik hâli

hi

hibrer.Mürekkep
hibrisdiş.→ merx
hibrîdiş.→ kitan
hicemdiş.Hacamat; sırttan veya boyundan kupa ve neşterle kan alma…
hicrandiş.Hicran, ayrılık hüznü, keder
hicretdiş.Hicret, göç, bir yerden başka bir yere göç etme
hicûmdiş.Hücum, saldırı, taarruz
hiçhardiş.Acı kırmızı biber, pul biber
hikdiş.→ qilpik
hikayetdiş.Hikâye, masal, öykü, rivayet
hikmetdiş.Hikmet, derin bilgelik; gizem, sır
hikûmetdiş.Hükümet, devlet yönetimi
hil-önekFiillerin başına gelerek yukarıya doğru hareket, yükselme…
hilanînf. gçl.Yukarı kaldırmak, yerden almak
hilatinf. gçsz.Doğmak, belirmek (güneş, ay veya yıldızın ufuktan yükselmesi)
hilavêtinf. gçl.Yukarı fırlatmak, havaya atmak
hilawistinf. gçl.Asmak, yukarıya asmak, sarkıtmak
hilberdiş.Ürün, mamul
hilberandinf. gçl.Üretmek
hilberîndiş.Üretim, imalat, hasılat yapma
hilberînerer. & diş.Üretici
hilbijartinf. gçl. & diş.Seçmek, ayıklamak, intihap etmek
hilbijartîsf.Seçkin, seçilmiş, oylanarak belirlenmiş, mümtaz
hilbijêrer. & diş.Seçmen, oy kullanma hakkına sahip yurttaş
hilbirinf. gçl.Yukarı kaldırmak, yukarıya çekmek
hilbûnf. gçsz.Yükselmek, yukarı çıkmak, kabarmak, havalanmak
hilçandinf. gçl.Aktarmak, alıntılamak, metinden çekip çıkarmak
hilçinînf. gçl.→ hilçandin
hildanf. gçl.Yerden almak, kaldırmak
hildêrdiş.Yamaç, uçurum kenarı, dik yokuş, sarp iniş yeri
hilfirînf. gçsz.Havalanmak, uçup göğe yükselmek, kanatlanıp kalkmak
hilgaftinf. gçl.Yukarı kaldırmak, sıyırmak (çadır eteğini, perdeyi vb.)
hilgirtinf. gçl.Yukarı kaldırmak, yerden almak
hilhatinf. gçsz.→ hilatin
hilingiftinf. gçsz.Tökezlemek, ayağı takılmak, sendelemek
hilkirinf. gçl.Kökünden sökmek, koparmak (kıl, ot vb.); ortadan kaldırmak
hilkişandinf. gçl.Yukarı çekmek, tırmandırmak
hilkişerer. & diş.→ çiyager
hilkişînf. gçsz.Tırmanmak, yukarıya çıkmak, dağa veya ağaca tırmanmak
hilmdiş.Nefes, soluk
hilmiştinf. gçl.(Kolları veya giysi paçalarını) Yukarı sıvamak
hilperînf. gçsz.Yukarı sıçramak, havaya fırlamak, zıplamak
hilqediş.→ çarhilqe
hilqeyszf.Bunca, bu denli, bu kadar çok
hilûsf.Düz, kaygan, pürüzsüz, cilalı
hilweşandinf. gçl.Yıkmak, yerle bir etmek, çökertmek, harap etmek
hilweşînf. gçsz.Yıkılmak, çökmek, harap olmak, yerle bir olmak
himberîed. & sf.→ beramber
himbizsf.→ hembiz
hinzm.Bazı, kimi
hinardiş.Nar (Punica granatum); nar ağacı
hinardediş.İhracat, dış satım; ihraç malı
hinardekirindiş.İhracat, dış satım
hinarikdiş.Elmacık kemiği, yanak yumrusu
hinarîsf.Nar kırmızısı, yakut kırmızısı, olgun nar danesi renginde olan…
hinartinf. gçl.Göndermek
hinaver.İç, bağır, karın içi
hincandiş.→ dîz
hincetdiş.Bahane, gerekçe
hindzf.O kadar, bu kadar
hindaed.Yan, civar, kat, huzur, nezd; yukarısı, üzeri
hindeksf. & zf.Biraz, az, azıcık, bir miktar; birkaç
hindiksf. & zf.Az, biraz, cüzi miktar, yetersiz
hindikahîdiş.Azınlık
hindiktirînsf.→ kêmtirîn
hindirînsf.→ hundirîn
hindoer.Hintli kimse, Hindu
hindurer. & zf.→ hundir
hinekîzf.→ hindek
hinerdiş.→ huner
hinermender. & diş.→ hunermend
hingaftinf. gçl.Değmek, isabet etmek, vurmak
hinganîzf.→ hingê
hingavîzf.→ hingê
hingêzf.O zaman, o vakit, o sırada, ondan sonra
hingiver.Bal: hingivê mêşan (arı balı); - şaneya hingiv: bal peteği
hingivandinf. gçl.→ hingaftin
hingivkarer. & diş.→ mêşvan
hingûzm.→ hûn
hingûrdiş.Alacakaranlık, şafak vakti veya akşam gurup vakti
hinkûfsf.Uygun, münasip, yaraşır, denk
hiqûqîsf.Hukuki
hirçdiş.Ayı (Ursus arctos); çêlîka hirçê (ayı yavrusu)
hiriyîsf.→ pûrtikî
hirîdiş.Yün: hiriya pezî (koyun yünü); - berê hirî: yün kilim
hirîdarsf.→ pûrtikî
hisaber.→ hesab
hisaner.Bileği taşı
hiseynoker.→ guhşeytan
hişer.Akıl, us, zihin, şuur, hafıza; - ji hiş çûn
hişçûnf. gçsz. & diş.→ bêhişbûn
hişksf.Kuru; nanê hişk (kuru ekmek)
hişkalavdiş.Donanım (bilişimde fiziksel aygıtlar bütünü; İng. hardware)
hişkayîdiş.Kuruluk, kuraklık
hişkesalîdiş.Kuraklık
hişketîdiş.→ hişkayî
hişkkirîsf.Kurutulmuş
hişmendsf.Akıllı, uslu, şuurlu, basiretli, aklıselim sahibi kimse
hişmendiya çêkirîdiş.Yapay zekâ
hişmendîdiş.Bilinç, şuur, akıllılık, kavrayış gücü, basiret ve muhakeme…
hiştinf. gçl.Bırakmak, terk etmek, emanet etmek; izin vermek
hişyarsf.Uyanık, ayık; dikkatli, bilinçli, tetikte
hişyarbûnf. gçsz.Uyanmak, bilinçlenmek, aklı başına gelmek, tetikte olmak
hişyarîdiş.Uyanıklık, dikkat, bilinçlilik hâli; uyarı, ikaz
hişyarkirinf. gçl.Uyarmak, ikaz etmek, uyandırmak, bilinçlendirmek
hitikdiş.→ çûr I
hiverondiş.Ay ışığı, mehtap
hiwêzîer.Ağır savaş topuzu, gürz, lobut
hizdiş.Deri kırba, yağ veya şarap tulumu, tulum
hizirdiş.Düşünce, fikir
hizmetdiş.→ xizmet
hizûrdiş.Huzur, makam, kat, nezd

hî

hîçiker.→ back
hîkmetdiş.→ felsefe
hîlediş.Hile, desise, düzen, aldatmaca
hîlebazsf. & er.Hilekâr, düzenbaz, oyunbaz kimse
hîlebazîdiş.Hilebazlık, kurnazca aldatma, düzenbazlık işi
hîlekarer. & diş.Hilekâr, düzenbaz, dolandırıcı, hileye başvuran kimse
hîlekarîdiş.Hilekârlık, düzenbazlık, dolandırıcılık, sahtekârlık
hîmer.Temel, esas, kaide, zemin, dayanak, bir yapının veya düşüncenin…
hîmdanînf. gçl. & diş.Temel atmak, esasını kurmak, inşasını başlatmak
hîmdarsf. & er. & diş.Kurucu, temeli atan kimse
hîmîsf.Temel, esasî, köklü, asli, vazgeçilmez derecede esas olan
hînsf.Öğrenmiş; alışkın, alışmış
hînazf.Daha, henüz, hâlâ; hatta
hînbûnf. gçsz. & diş.Öğrenmek, bilgi ve deneyim kazanmak
hîncardiş.→ mijane
hîndekarer. & diş.Öğretim elemanı, akademisyen, üniversite hocası, müderris
hîndekarîdiş.Öğretim, pedagoji, akademik eğitim verme görevi
hînkerer. & diş.Öğretici, eğitici, muallim, rehber
hînkirinf. gçl. & diş.Öğretmek, tedris etmek, ders vermek
hînkirîsf. & er.→ elimî
hîrodiş.→ hêro
hîsdiş.His, duygu, sezgi
hîşer.→ hiş
hîşmendsf.→ hişmend
hîşmendîdiş.→ hişmendî
hîvdiş.→ heyv
hîvadiş.→ heyv
hîvrondiş.Ay ışığı, mehtap, geceleri ayın yaydığı duru parlaklık

ho

hodaxer.Yanaşma, azatlı çiftlik çobanı veya rençperi, sığırtmaç
hodaxtîdiş.Yanaşmalık, ırgatlık, çiftlik hizmetkârlığı
hogiçer.Toklu, iki yaşında genç koç
hogirer. & diş.Dost, ahbap, yoldaş, yakın arkadaş
hogirîdiş.Yoldaşlık, dostluk, bağlılık, aşinalık ve ülfet bağı
hokardiş.Etken, sebep
hokerdiş.Belirteç, zarf
holIdiş.Oyun topu; tokmak veya sopayla vurularak oynanan geleneksel…
holIIdiş.Çevre, muhit, ortam, etraf, etraftaki alan
holIIIdiş.Salon, büyük oda, hol
horîdiş.Huri, cennet kızı; dünyalar güzeli genç kız
hosediş.Gürültü, patırtı, velvele, telaşlı kargaşa
hoshiyarîdiş.→ îxtiyat
hostaer. & diş.Usta, sanatında yetkin kimse, zanaatkâr, ehil kimse
hostatîdiş.Ustalık, hüner, maharet, bir zanaatta yetkin olma hâli
hostayîdiş.→ ostakarî
hosteer. & diş.→ hosta
hovsf.Vahşi, yabani, yırtıcı, acımasız; kaba saba
hovanezf.Vahşice, yabani biçimde, acımasızca, barbarca
hovbûnf. gçsz.Vahşileşmek, hırçınlaşmak, yabanileşmek
hovîtîdiş.Vahşilik, yabanilik, gaddarlık, barbarlık
hozaner. & diş.Şiir, manzume
hozanîdiş.Ozanlık, şairlik, halk şairliği geleneği ve ustalığı
hozanvaner. & diş.Ozan, şair

hu

hucrediş.→ şane
huçikdiş.Giysi kolu, kol yeni; gömlek kolu ucu
hufehufdiş.Rüzgârın, fırtınanın veya dalgaların uğultusu, gümbürtüsü
hukimer.Hüküm, egemenlik, iktidar; karar
hukimdarer.Hükümdar, egemen, kral, sultan, yönetici hâkim
hukimdarîdiş.Hükümdarlık, egemenlik, iktidar ve saltanat yönetimi
hukumetdiş.→ hikûmet
hukûmetdiş.→ hikûmet
hukûmetîsf.Hükümete ait, kamusal, resmî, hükümet yetkisindeki
hunzm.→ hûn
hundirer. & zf.İç, içerisi, dâhil; İçeri, içeride
hundirbêjer. & diş.Kurum içi yolsuzluk veya hukuksuzluğu kamuoyuna duyuran ifşaatçı
hundirîsf.İçteki, içeriye ait olan, içeriyle ilgili
hundirînsf.İçsel, dahili, batıni, derunî, içte yer alan duygu ve hâller
hundirstendindiş.→ hawirdekirin
hunerdiş.Sanat, hüner, estetik yaratıcılık, marifet, incelik, beceri…
hunerdoster. & diş. & sf.→ hunerparêz
hunerhezer. & diş.Sanatsever
hunerîsf.Sanatsal, artistik, sanat kurallarına ve estetiğine uygun
hunermender. & diş.Sanatçı, sanatkâr, yaratıcı eser üreten kimse, hünerli ve usta…
hunermendîdiş.Sanatçılık, sanatkârlık, yaratıcı ustalık, sanata adanmışlık…
hunerparêzer. & diş. & sf.Sanatsever, sanatı ve sanatçıları koruyup destekleyen kimse
hunerperwersf.Sanatperver, sanata tutkuyla bağlı olan, sanatı yücelten
huqediş.Okka…
hursf.Dizginsiz, serbest, hür
hurmetdiş.Saygı, hürmet, itibar
Huseynîer.Hüseyni (Ezidîlerin Müslümanlara verdikleri geleneksel isim)

hû

hûlîdiş.→ elih
hûnzm.Siz (ikinci çoğul şahıs zamiri)
hûnanf. gçl.Örmek, dizmek, dokumak; terennüm etmek, koşuk düzmek
hûrsf.Ufak, küçük, ince; bozuk (para)
hûrayîdiş.Ufaklık, incelik, küçüklük; ayrıntı
hûrbînsf.İnce eleyip sık dokuyan, titiz, dikkatli, mikroskobik…
hûrbînîdiş.Titizlik, ayrıntıcılık, mikroskopi, dikkat ve derinlemesine…
hûrbûnf. gçsz.İncelmek, ufalanmak, derinleşmek, bir konuya derinlemesine…
hûrdemdiş.Dakika
hûrgilîdiş.Ayrıntı, teferruat, detay, incelik, küçük noktalar
hûrgilîdarsf.Ayrıntılı, detaylı, teferruatlı, etraflıca hazırlanmış
hûrhûriksf.Un ufak, paramparça, incecik
hûriksf.Ufakça, minik, küçük parçacıklar hâlinde
hûrjînewerdiş.→ mîkrob
hûrkirinf. gçl.Ufalamak, kıymak, doğramak, küçük parçalara ayırmak
hûser.Soy, sop, zürriyet, asıl, kök
hûter.Dev, ejderha, canavar, hortlak, mitolojik dev mahluk
hûzdiş.Kabile, boy, aşiret, sülale topluluğu
hûzînf. gçsz.İnlemek, sızlanmak, acıdan mırıldanarak sızlamak

hw

hwd.kısalt.Ve benzeri, vesaire (genellikle "û hwd." biçiminde)