F ف

258 madde258 serbêje

fa

fafandiş.Alüminyum (maden)
faîdediş.Fayda, yarar, kazanç, menfaat, kâr
faîdedarsf.Faydalı, yararlı, semereli, kazanç sağlayan
faîdedarîdiş.Faydalılık, yararlılık durumu
fakultediş.Fakülte; üniversite bünyesinde uzmanlık alanlarına ayrılmış…
faldiş.Fal, kehanet, baht, talih
falavêjer. & diş.Falcı, remilci, bakıcı
falbêjer. & diş.Falcı, remilci, kehanette bulunan, fala bakıp geleceği söyleyen
falbêjîdiş.Falcılık, kehanet sanatı ve mesleği
falçîtîdiş.Falcılık, kehanet sanatı
famer.→ fehm
famîlediş.Familya, aile, soy sop, hane halkı
fanîsf.Fani, geçici, ölümlü, yok olmaya mahkûm olan
fanîtîdiş.Fanilik, geçicilik, ölümlülük durumu
fanosdiş.Fener, lamba, camlı kandil
fantastîksf.Fantastik, düş ürünü
fariser.Fars, İranlı kimse
farisîsf. & diş.Farsça, Acemce; Farslara özgü
fasûlîdiş.Fasulye; baklagillerden taneleri ve yeşil taze kılıfları yenen…
faşîstsf.Faşist
faşîzmdiş.Faşizm
fatereşkdiş.Dalak

fe

fecerdiş.→ ferec
fedadiş.Feda, kurban; bir amaç uğruna can veya maldan feragat etme
fedakarsf.Fedakâr, özverili, başkaları veya kutsal bir amaç uğruna canını…
fedakarîdiş.Fedakârlık, özveri, canıgönülden feragat etme tutumu
federalsf.Federal, federe devletlerden oluşan yönetim düzenine ait
federalîdiş.Federalizm, federe yönetim modeli ve felsefesi
federasyondiş.Federasyon; birden fazla birlik, dernek veya eyaletin üst çatısı
fedîdiş.Utanma, haya, mahcubiyet, çekinme, hicap
fedîbûnf. gçsz.Utanmak, mahcup olmak, sıkılmak, yüzü kızarmak
fedîkarsf.Utangaç, mahcup, sıkılgan
fedîkarîdiş.Utangaçlık, mahcubiyet, çekingen duruş
fedîkirinf. gçl.Utanmak, hicap duymak, çekinmek
fedîoksf. & er.Çok utangaç, mahcup, sıkılgan, çekingen kimse
fehêtdiş.Ayıp, utanılacak durum, yüzkarası, rezalet, ayıp şey
fehêtkarsf.Utangaç, sıkılgan, çekingen, mahcup
fehêtoksf.Utangaç, çekingen, mahcup
fehmer.Anlayış, kavrayış, idrak, zekâ, akıl feraseti
fehmdarsf.Anlayışlı, kavrayışlı, ferasetli, basiret sahibi
fehmdarîdiş.Anlayışlılık, feraset, olayları ve kişileri hoşgörüyle kavrama…
fehmkirinf. gçl.Anlamak, kavramak, idrak etmek, manasını çözmek
feler. & diş.→ fal
felatbûnf. gçsz.→ qurtalbûn
felatkerer. & diş.→ qurtalkar
felatkirinf. gçl.→ qurtalkirin
feleer.→ file
felekdiş.Gökyüzü, felek, sema
felekzedesf. & er.Felekzede, talihsiz, bahtsız, feleğin sillesini yemiş kimse
feliker. & diş.→ fal
felişandinf. gçl.Parça pinçik etmek, darmadağın etmek, unufak etmek
felsefediş.Felsefe; varlığın, bilginin ve değerlerin ilkelerini akıl…
felsefenaser. & diş.Felsefe kuramcısı, felsefe tarihi uzmanı, filozof
felsefenasîdiş.Felsefe bilimi, felsefe tarihi ve doktrinleri incelemesi
felsefevaner. & diş.Felsefeci, filozof, felsefe araştırmacısı veya düşünürü
felsefevanîdiş.Felsefecilik, felsefi araştırma ve düşünce üretme faaliyeti
felsefîsf.Felsefi, hikemi; felsefe usullerine ve derin düşünceye dayanan
femkorsf.→ korfehm
fener.Hile, düzen, kurnazlık, desise, dolap
fenaed.Gibi, tıpkı, andırır biçimde
fenanbağ.-er -mez, -diği anda, hemen o vakit
feodalsf. & er.Feodal, derebeyi zihniyetli, ağalık düzenine dayanan
feodalîdiş.Feodalizm, derebeylik ve ağalık düzeni
feodaltîdiş.Feodallik, derebeylik durumu veya zihniyeti
feqîer.Medrese öğrencisi, dini ve felsefi ilimler tahsil eden talebe
feqîrsf.Fakir, yoksul, muhtaç, düşkün
feqîrîdiş.Fakirlik, yoksulluk, fukaralık hâli
feqîrxanediş.Fakirhane, mütevazı ve sade ev…
feqîtîdiş.Fıkıh tahsili
ferIdiş.Tek, çift nesnelerin teki (çorap, ayakkabı vb.)
ferIIsf.Zorunlu, elzem, hayati, vazgeçilmez, kritik
feradiş.→ firaq
ferasetdiş.Feraset, basiret, çabuk kavrama yetisi, zekâ ve basiret…
ferasetmendsf. & er.Ferasetli, basiretli, sezgisi güçlü, kavrayışı derin kimse
feraşîndiş.Serin yaz esintisi, seher yeli (bayê feraşîn)
Ferater.Fırat Nehri
ferder.Büyük çuval, harar, bez veya kıldan büyük yük çuvalı
ferdeer.→ çewal
ferediş.→ firaq
ferecdiş.Şafak, seher vakti, tan ağarması
ferfûrer.Fağfur, porselen, çini, sırlı seramik
ferfûrîsf.Porselenden yapılmış, porselen, çini kaplı
fergêtdiş.Fırkateyn, üç direkli savaş gemisi
ferhengdiş.Sözlük, lügat
ferhengnaser. & diş.Sözlükbilimci, leksikograf, sözlük hazırlama uzmanı
ferhengnasîdiş.Sözlükbilim, leksikografi, sözlük yapımı ve kuramını inceleyen…
ferhengokdiş.Lügatçe, küçük sözlük, terimler sözlüğü, gloseryum
ferhengvaner. & diş.Sözlük yazarı, sözlük derleyicisi, leksikograf
ferhengvanîdiş.Sözlükçülük, sözlük hazırlama mesleği ve sanatı
ferhîter.→ erfît
fericînf. gçsz.(diferice) Bakmak, seyretmek, izlemek, temaşa etmek
fermandiş.Ferman, buyruk, emir, berat, hüküm
fermandanf. gçl.Emretmek, ferman buyurmak, talimat vermek
fermandarer.Komutan, kumandan, emir veren amir
fermandarîdiş.Komutanlık, idarecilik, yöneticilik, valilik; hükümranlık
fermanîsf.Emir kipiyle ilgili
fermanrewasf. & er.Hükümran, hükümdar, buyruk yürüten, iktidar sahibi yönetici
fermanrewayîdiş.Hükümranlık, egemenlik, iktidar, saltanat ve yönetim yetkisi
fermîsf.Resmî
ferqdiş.Fark, ayrım, başkalık, tefrik
fersenddiş.→ firsend
ferşdiş.Yassı ve düz kaya tabakası, kaya bloğu
ferwarIsf. & diş.Görkemli, haşmetli
ferwarIIdiş.Emir, buyruk, ferman
ferxer. & diş.Yavru, döl, civciv; hayvan yavrusu; çocuk
ferxiker. & diş.→ ferx
ferzdiş.Farz, İslam dininde yapılması kesin olan ilahi buyruk
ferzanesf.Bilge, arif, akıllı, faziletli, hakikat ehli zat
ferzanetîdiş.Bilgelik, irfan, derin akıl ve hikmet ehliyeti
ferzender. & diş.Evlat, oğul, çocuk, soy sürdüren nesil
ferzendîdiş.Evlatlık bağı, nesil bağı, evlat olma durumu
ferzkirinf. gçl.Farz kılmak, zorunlu tutmak, yükümlü kılmak, şart koşmak
fesadsf. & er.Fesat, arabozucu, fitneci, ara bozan kimse
fesadîdiş.Fesatlık, fitnecilik, nifak sokma, arabozuculuk
fesadxanediş.Fesat yuvası, fitne ve nifak odağı olan yer
fesaldiş.Fırsat, elverişli imkân, münasip an
fesidînf. gçsz.Bozulmak, ekşimek, kesilmek (özellikle süt vb. için)
fesildiş.Fasıl; kan davası veya uyuşmazlığı çözme, barıştırma, uzlaştırma
fesilandinf. gçl.(difesilîne) Terziye elbise kestirmek, biçtirmek, diktirmek…
festîvaldiş.Festival, şenlik, bayram niteliğinde sanat etkinliği
fetihdiş.Fetih, ele geçirme, zapt etme, kapıları açma
fetihkirinf. gçl.Fethetmek, zapt etmek, hâkimiyeti altına almak
fetilînf. gçsz.Geri dönmek, gerisin geriye dönmek
fetisandinf. gçl.(difetisîne) Boğmak, havasızlıktan boğarak öldürmek
fetisînf. gçsz.Nefesi kesilmek, soluğu tıkanmak
fetwadiş.Fetva, hukuki veya dini hüküm beyanı, müftü kararı
fetwadanf. gçl.Fetva vermek, dini veya hukuki hüküm beyan etmek
feydediş.Fayda, yarar, çıkar, kâr, menfaat
feyzildiş.An, lahza, göz açıp kapama süresi

fê

fêkîer.Meyve, yemiş
fêkîdarsf.Meyveli, meyve veren, yemişli (ağaç veya bahçe)
fêkîfiroşer. & diş.Meyve satıcısı, meyveci, manav
fêkîfiroşîdiş.Manavlık, meyve satıcılığı mesleği
fêkîzardiş.Meyvelik, meyve bahçesi, türlü meyve ağaçlarının bulunduğu…
fêlIdiş.Hile, al, desise, kurnazlık, dolap, düzenbazlık
fêlIIdiş.Fiil, eylem
fêlbazer. & diş. & sf.→ dekbaz
fêlbazîdiş.Hilekârlık, kurnazlık
fêmer.→ fehm
fêmkirinf. gçl.→ fehmkirin
fêrsf.Öğrenmiş, alışmış, talim görmüş
fêrbûnf. gçsz.Öğrenmek, bellemek, intibak etmek
fêrbûyîsf. & er.→ elimî
fêrgehdiş.Eğitim merkezi, kurs, okul, talimhane
fêriser.Şövalye, alp, yiğit, cengâver
fêrkarer. & diş.Eğitmen, öğretici, talimci, usta öğretici
fêrkarîdiş.Eğitmenlik, öğreticilik, eğitim ve öğretim faaliyeti
fêrkerer. & diş.Öğretici kimse, talim veren rehber
fêrkerîdiş.→ mamostetî
fêrkirinf. gçl.Öğretmek, talim ettirmek, eğitmek, belletmek
fêzdiş.Tepe, sırt, üst taraf, yukarı kısım

fi

fihêtdiş.→ fehêt
fihêtkarsf.→ fehêtkar
fikirdiş.Fikir, düşünce, akıl, idrak
fikirînf. gçsz.(difikire)
filanzm. & sf.Falan, filan, falanca
filankeszm.Falanca kişi, filanca kimse
fileer. & diş.Hristiyan (özellikle Ermeni veya Süryani köylü)
filetîdiş.Hristiyanlık, Hristiyan dini ve inancı
filitînf. gçsz.Kurtulmak, yakayı kurtarmak, felaha ermek, kaçıp kurtulmak
filizmdiş.→ tilsim
fimikdiş.→ kepî
fincandiş.→ fîncan
finder.Mum, şamdan mumu
findankdiş.Şamdan, mumluk
findeqdiş.Fındık
findiqîdiş.Fındık altını (Osmanlı altın sikkesi)
firIdiş.Yudum, fırt
firIIsf.Gevşek, seyrek (dikiş hakkında)
firandinf. gçl.Uçurmak, havalandırmak
firaqdiş.Kap kacak, çanak çömlek, kâse, sahan
firaqşoer. & diş.Bulaşıkçı
firarer.Firari, kaçak, asker kaçağı
firavîndiş.Öğle yemeği, öğle aşı
firavînkirinf. gçl.Öğle yemeği yemek, öğle aşı ile beslenmek
firdewzdiş.→ bihuşt
firdikdiş.Ayran aşı; içine ekmek doğranmış soğuk ayran çorbası
firehsf.Geniş, bol, ferah, vasi, engin
firehbûnf. gçsz.Genişlemek, ferahlamak, açılmak, bollaşmak
firehîdiş.Genişlik, en
firehkirinf. gçl.Genişletmek, ferahlatmak, büyütmek
firêqetsf.Sakin, telaşsız, huzurlu, serinkanlı; rahat
firêzediş.Anız, ekin biçildikten sonra tarlada kalan köklü saplar; anız…
firfirokdiş.Uçurtma
firindeer. & diş.Uçucu, kanatlı varlık, uçan kuş tayfası
firingîdiş.Domates
firişteer. & diş.Melek, nurdan yaratılmış saf, pak ve günahsız ruhani varlık
firizdiş.Ayrık otu (Agropyron repens)
firîgdiş.Firik, tam olgunlaşmamış yeşil buğday başakları…
firînf. gçsz.Uçmak, havalanmak
firkdiş.Hayvanın yavrulama vakti gelmesi, doğum sancısı
firndiş.Burun deliği…
firnediş.Fırın, ekmek fırını
firoer.Ağız sütü, kolostrum…
firokdiş.Uçak, tayyare
firokevaner. & diş.Pilot, uçman, tayyare kullanan uzman
firokevanîdiş.Pilotluk, havacılık, uçak kullanma mesleği ve sanatı
firokgehdiş.→ balafirgeh
firokxanediş.Havalimanı, havaalanı, uçak hangarı veya meydanı
firoşkarer. & diş.Satıcı, mal satan kimse, tezgâhtar
firoşkarîdiş.Satıcılık faaliyeti veya görevi
firoşyarer. & diş.Satıcı, tüccar, tezgâhtar, perakendeci
firoşyarîdiş.Satıcılık, perakendecilik, ticaretle uğraşma mesleği
firotgehdiş.Mağaza, satış yeri, dükkân, satış bürosu
firotinf. gçl.Satmak
firqasdiş.Sıçrayış, atlayış, zıplama
firsenddiş.Fırsat, elverişli imkân, vesile
firşikdiş.Kuzu veya oğlak kursağı / şirdeni
firûzîdiş.Ayrık otu, kökleriyle hızla yayılan yabani ot
fisdiş.Fıs, sessizce çıkarılan yel; - fis bûn
fisfisoksf.Gözenekli, delik deşik, sünger gibi içi boşluklu…
fistandiş.Fistan, kadın elbisesi…
fisteqdiş.Fıstık, Antep fıstığı (Pistacia vera)
fisteqîsf.Fıstıki, açık ve tatlı yeşil renk
fişer.Sümük, burun ifrazatı
fitdiş.Islık, dudakla çalınan ıslık
fitikdiş.Parmak şaklatma (hizmetçi veya uşak çağırmak amacıyla)
fitildiş.Dönüş, tur, devir, kısa gezinti
fitnekarîdiş.→ fesadî
fitnexanediş.→ fesadxane
fitrediş.Fitre sadakası, Ramazan ayı sonunda yoksullara verilen sadaka
fizîkdiş.Fizik; maddenin, enerjinin ve evrenin temel kanunlarını…
fizîkîsf.Fiziki, bedensel, maddesel; fizik kurallarına ilişkin
fizîkzaner. & diş.Fizikçi, fizik bilimcisi, fizik kuralları uzmanı

fî

fîkandinf. gçl.Islık çalmak
fîkîer.→ fêkî
fîler.Fil (hayvan)
fîlmdiş.Film, sinema eseri, hareketli görüntüler sanatı
fîlmsazer. & diş.Film yapımcısı, yönetmen, sinema yönetmeni
fîlmsazîdiş.Film yapımcılığı, sinemacılık, film yönetmenliği
fîlozofer. & diş.Filozof, düşünür
fînazdiş.Kurnazlık, hile, muziplik
fîncandiş.Fincan, kahve/çay fincanı
fîrozeyîsf.Firuze rengi, turkuaz, gök mavisi ile yeşil arası canlı açık…
fîşekdiş.Fişek, mermi, kurşun; ateşli silah mühimmatı
fîşekdankdiş.Fişeklik, palaska, mermi kütüklüğü
fîtîldiş.Fitil (kandil, lamba veya çıra fitili)

fo

folklordiş.Folklor, halk bilimi
folklorîsf.Folklorik, halk bilimine ve geleneklerine ilişkin
folklorvaner. & diş.Folklorcu, halkbilimci, halk kültürünü derleyen ve inceleyen…
folklorvanîdiş.Folklorculuk, halk bilimi derleme ve inceleme mesleği
fonetîkdiş.Fonetik, sesbilgisi; konuşma seslerinin telaffuz ve akustik…
formdiş.Form, biçim, suret; tarz, usul
formuldiş.Formül
forqer. & diş.Sefih, hovarda, zevk ve eğlenceye düşkün kimse
fotediş.Peştamal, kadın örtüsü; çarşaf
fotografer.Fotoğraf, ışık resmi, fotoğraf makinesiyle kaydedilen görüntü
fotografvaner. & diş.Fotoğrafçı, fotoğraf çeken sanatçı veya usta
fotografvanîdiş.Fotoğrafçılık, fotoğraf çekme sanatı ve mesleği
fotokopîdiş.Fotokopi; fotokopi makinesiyle çıkarılan nüsha

fr

frendiş.Fren (araç, makine vb.)
frengdiş.→ firingî
frêqetsf.→ firêqet

fu

fulanzm. & sf.→ filan
futboldiş.Futbol

fû

fûçikandinf. gçl.→ qusandin
fûrînf. gçsz.Kaynamak, köpürmek, taşmak
fûtikdiş.Kadınların taktığı beyaz başörtüsü